Phạm Chí Dũng
Đại hội XII của đảng
cầm quyền ở Việt Nam là một bi kịch không chỉ trong hậu trường và trên sàn diễn,
mà việc quan sát bên hành lang của nó cũng cho thấy không ít tín hiệu về thế cục
thắng - thua.
Ba ngày trước khi Đại
hội XII, ông Đinh Quang Tri - Phó Tổng giám đốc Tập đoàn điện lực Việt Nam
(EVN) - bất ngờ trả lời báo chí “EVN không đề xuất điều chỉnh giá điện trong
năm 2016”.
Phát biểu trên được
nêu ra sau khi Bộ Công Thương đưa ra dự thảo quyết định của Thủ tướng Chính phủ
lấy ý kiến người dân về cơ chế điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân, cho
phép mức tối thiếu mỗi lần tăng giá điện là 3% và thời gian tối thiểu giữa hai
lần điều chỉnh giá điện bình quân là 3 tháng.
Tâm trạng và giá đỡ
cho túi tiền của các tập đoàn lợi ích Việt Nam lại tùy thuộc cơn đau đẻ Đại hội
XII. Chính sách sinh ra bởi con người. Hậu Đại hội XII, một khi dàn nhân sự
chính phủ có thể bị đảo lộn, cơ hội “ăn của dân không chừa thứ gì” từ những
“doanh nghiệp công ích” như EVN cũng khó sinh sản hơn nhiều.
Tác nhân ‘nợ máu’
Trước khi “sám hối”
không tăng giá điện, vào đầu năm 2016, EVN đã đề xuất xin tăng giá bán điện
thêm 21,2 đến 21,4 đồng/kWh năm 2016 so với giá bình quân hiện hành. Đáng lên
án là năm 2015, giá điện bình quân đã tăng gần 13%, giúp doanh thu của tập đoàn
tăng đến 18,5% so với năm 2014, giúp cho doanh nghiệp này giảm đáng kể số lỗ
lên đến 30.000 tỷ đồng trước đó do đầu tư trái ngành vào chứng khoán, bất động
sản và bảo hiểm.
2016 cũng là năm thứ
8 nền kinh tế Việt Nam tiếp diễn suy thoái, còn tình cảnh người dân Việt Nam khổ
trăm bề với hơn 400 loại phí và lệ phí đè đầu.
Từ nhiều năm qua, EVN
là một tác nhân gây “nợ máu” cho tuyệt đại đa số dân chúng Việt Nam bởi quán
tính tăng giá điện bất chấp dân sinh.
Được “bảo kê” bởi cơ
quan chủ quản là Bộ Công Thương, hồ sơ “tội ác” của EVN đã dày quá khổ, không
chỉ bởi quá nhiều lần tăng giá điện vô lối đánh úp túi tiền nghèo kiệt của người
dân, mà hành vi cực kỳ nhẫn tâm còn xảy đến vào mùa mưa bão cuối năm 2013: tập
đoàn này hoàn toàn vô trách nhiệm khi để 15 nhà máy thủy điện đồng loạt xả lũ
lên đầu người dân vùng rốn Quảng Nam, Quảng Ngãi, Phú Yên, Đắc Lắc… khiến gây
ra cái chết cho hơn năm chục mạng người.
Nhưng từ bộ trưởng
công thương Vũ Huy Hoàng trở xuống, đã không một kẻ nào phải ra trước vành móng
ngựa để trả lời cho những cái chết trên.
Vào năm 2014, một cuộc
thanh tra của Tổng thanh tra chính phủ đã khơi gợi không ít khuất tất trong hạch
toán giá thành của EVN, trong đó tập đoàn này đưa cả việc xây dựng khách sạn và
hồ bơi vào giá để “thanh toán” với nhân dân. Những tưởng vụ việc sẽ được làm rõ
trắng đen, nhưng qua một thời gian, giới quan chức của hai bộ Tài chính và Công
thương lại vẫn ung dung mở ra lối thoát cho EVN. Vụ việc này cũng gần như chìm
xuồng.
Hiện thực còn nguyên
cho tới nay là EVN vẫn nghiễm nhiên đóng vai con nợ bậc nhất của các ngân hàng.
Số nợ mà doanh nghiệp siêu độc quyền này đang phải gánh lên tới ít nhất 118.000
tỷ đồng - con số mà mới chỉ được “tiết lộ” vào năm bi đát kinh tế 2013, cũng là
thời điểm mà “Phe lợi ích” phải gánh búa rìu dư luận và áp lực phải tiến hành
“minh bạch hóa”.
Tình hình vẫn căng thẳng
đối với EVN, dù rằng gần đây doanh nghiệp này được mô tả “đã có lãi sau nhiều lần
tăng giá điện”. Thế nhưng một phép tính đơn giản của “chiến lược ngành điện” đã
cho thấy để thu hồi được toàn bộ thất thoát do đầu tư trái ngành, EVN sẽ có thể
phải tăng giá liên tục trong… 10 năm nữa.
Không có gì bảo đảm
là dân chúng Việt Nam sẽ đủ sức chịu đựng sự dày vò của EVN trong 10 năm tới.
Không có gì chắc chắn là xã hội Việt Nam sẽ không “biến chứng” như đất nước
Bungaria vào đầu năm 2013 khi hàng chục ngàn người dân ùa xuống đường, rốt cuộc
đã làm cho toàn bộ chính phủ phải từ chức.
Chưa kể đến “thành
tích” suốt gần một chục năm qua, EVN đã nhập khẩu điện từ Trung Quốc với giá
cao gấp 3 lần giá bình quân trong nước, nhưng lại từ chối mua hoặc gây khó khăn
khi mua điện của các doanh nghiệp trong nước - một biểu cảm mà cách nào đó cho
thấy EVN là một doanh nghiệp của… Trung Quốc.
EVN có bị ‘tính sổ’?
Chỉ ba ngày trước Đại
hội XII của đảng cầm quyền ở Việt Nam, thông điệp “không tăng giá điện năm
2016” của lãnh đạo EVN, dù chưa có bằng chứng nào để tin là thành thực, đã phát
thêm một tín hiệu về quyền lực của phe chính phủ có thể bị sút giảm nghiêm trọng
trước, trong và sau đại hội này.
Quả vậy, những người
bên chính phủ đã nhận lãnh thất bại nặng nề trước cả khi Tổng Bí thư tái đắc cử
Nguyễn Phú Trọng thốt lên “Tôi bất ngờ!”.
Nếu để ý, không khó để
nhận ra một “quy luật”: Từ năm 2011 đến nay, cơ chế giá điện của EVN phụ thuộc
mật thiết vào các kỳ họp Quốc hội và đặc biệt là thân nhiệt phe chính phủ. Rất
thường, giá điện được đẩy lên vào khoảng thời gian giữa hai kỳ họp Quốc hội, rồi
đứng im trong khi các đại biểu Quốc hội cúi đầu bấm nút cho nhũng dự án “quốc kế
dân sinh” như Sân bay Long Thành.
Không chỉ được “bảo
kê” bởi Bộ Công Thương, EVN còn bị xem là “cậu ấm hư hỏng” của giới quan chức
chính phủ. Trong cuộc chiến quyền lực tại các hội nghị trung ương, khá thường
khi vị thế của phe chính phủ nổi bật hơn bên đảng, nhóm lãnh đạo EVN tỏ ra tự
tin hơn hẳn trong các trả lời phỏng vấn của báo chí. Cũng ngay vào những thời
điểm đó, tập đoàn này cùng Bộ Công Thương lại lấp ló đề xuất tăng giá điện.
Nhưng ngược lại, cứ mỗi
lúc phe chính phủ bị thất thế trước bên đảng, đề xuất tăng giá điện của EVN hầu
như biến khỏi chính trường và nghị trường.
Đại hội XII đã chứng
kiến sự thất thế khá lớn của phe chính phủ. Không chỉ bị chỉ trích về năng lực
điều hành yếu kém, tệ tham nhũng không hề thuyên giảm, mà một số quan chức
chính phủ còn bước đầu bị “sờ gáy”.
Hiện tượng không thể
bỏ qua là trong số các ủy viên Trung ương bị trượt tại Đại hội XII, có mặt hai
giám đốc của hai tập đoàn lớn là Than và Khoáng sản và EVN.
Nếu sau Đại hội XII
diễn ra một cuộc cải cách hoặc lớn hơn nữa, - “thay máu chính phủ” - những tập
đoàn quá dày ăn tạp như EVN sẽ đương nhiên nằm trong danh mục phải “tính sổ”.
Hẳn là Tổng Bí thư Trọng
đang mong muốn làm một điều gì đó, một điều mà ông chưa từng làm được mà chỉ có
thể làm vào thời gian cuối như một dấu ấn để lại cho cuộc đời chính khách đầy dửng
dưng của ông.
Trong số các doanh
nghiệp có tác động đến dân sinh có thể làm dân chúng nổi loạn, EVN nằm trong
nhóm có nguy cơ cao nhất.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét