Tổng thống Rodrigo Duterte trong cuộc họp báo tại Davao, miền
nam Philippines, ngày 21/08/2016
REUTERS
Tổng thống Rodrigo Duterte nổi tiếng là người ăn nói thẳng
thừng đã dọa « đuổi » quân đội Mỹ ra khỏi Philippines. Tuy nhiên, theo nhận định
của nhà báo Nyshka Chandran trên website CNBC (04/10/2016), điều này sẽ khiến
Philippines bất lực trước nguy cơ xâm lấn tiềm tàng của Trung Quốc.
Hoa Kỳ và Philippines từng là kẻ thù trong cuộc chiến Mỹ-Phi
năm 1899-1902 và Washington chỉ trao trả độc lập hoàn toàn cho Manila vào năm
1946. Đến năm 1951, hai nước ký kết một hiệp ước song phương, cho phép các bên
trợ giúp nhau trong trường hợp bị xâm lược. Nền kinh tế lớn nhất thế giới đã
duy trì sự hiện diện quân sự cả trong và ngoài lãnh thổ Philippines từ nhiều thập
kỷ nay.
Thế nhưng, Chủ Nhật 02/10, tổng thống Duterte dọa chấm dứt
Hiệp định Tăng cường Hợp tác Quốc phòng Mỹ-Philippines (Philippines-US Enhanced
Defense Cooperation Agreement, EDCA) do người tiền nhiệm Benigno Aquino ký vào
năm 2014. Chỉ có hiệu lực từ tháng 01/2016, hiệp định này cho phép quân đội Hoa
Kỳ, lần đầu tiên, được trở lại các căn cứ quân sự ở Philippines sau khi bị trục
xuất vào năm 1991.
Theo phát biểu của bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ Ashton Carter vào
tháng Năm, khoảng 300 quân nhân Mỹ thường xuyên thay phiên hiện diện ở trong và
ngoài lãnh thổ Philippines. Ngoài ra, còn có khoảng 107 quân nhân thường trực tại
tỉnh Mindanao, miền nam Philippines.
Trong thời gian gần đây, tổng thống Duterte ngày càng có nhiều
lời phát biểu giận dữ chống Mỹ, sau khi Washinton, Liên Hiệp Châu Âu và một số
nước trong cộng đồng quốc tế đã lên án chính phủ tiến hành các vụ sát hại mà
không qua xét xử trong chiến dịch bài trừ tội phạm buôn bán ma túy.
Ngày 04/10, cựu thị trưởng thành phố Davao tuyên bố : « Thay
vì giúp đỡ chúng tôi (trong cuộc chiến chống ma túy), đối tượng đầu tiên phải tấn
công là bộ Ngoại Giao Mỹ. Vì thế, hãy xuống địa ngục đi, ông Obama, hãy xuống địa
ngục đi (you can go to hell) ». Ông Duterte nói thêm Washington đã từ chối bán
vũ khí cho chính quyền Manila.
Theo thông tin ngày 05/10 của hãng Reuters, Nhà Trắng nhận định
những phát biểu của ông Duterte « đi ngược » với mối quan hệ đồng minh song
phương được xây dựng từ lâu. Hơn nữa, Manila vẫn chưa thông báo bất kỳ thay đổi
nào trong quan hệ với Mỹ.
Hậu quả đáng ngại
Phát biểu với đài CNBC ngày 04/10, ông Ernest Bower, chủ tịch
kiêm giám đốc điều hành văn phòng cố vấn rủi ro chính trị BowerGroupAsia (BGA),
nhận xét : Lật lại lịch sử sẽ thấy hậu quả tai hại tiềm tàng nếu Manila trục xuất
lực lượng quân sự Mỹ.
Sau khi Philippies đóng cửa các căn cứ của Mỹ ở vịnh Subic
và Clart vào năm 1991, Trung Quốc bắt đầu xác quyết các yêu sách chủ quyền đối
với bãi cạn Scarborough, một vùng đất ở Biển Đông mà cả Bắc Kinh và Manila đòi
chủ quyền.
Yêu sách này của Bắc Kinh đạt được kết quả vào năm 2012 khi
Trung Quốc cấm mọi tầu cá của Philippines hoạt động trong khu vực Scarborough
và các hành động thực thi pháp luật tại bãi cạn. Điều này buộc Philippines đệ
đơn kiện Trung Quốc lên Tòa Trọng Tài Quốc Tế La Haye.
Ông Richard Bush, một thành viên cao cấp tại Viện Brookings,
cảnh báo vào tuần trước : Rất khó đoán được liệu Bắc Kinh có tận dụng bối cảnh
Hoa Kỳ vắng mặt tại khu vực để tăng cường hiện diện tại vùng Biển Đông đang có
tranh chấp. Hành động hiếu chiến ngày càng leo thang của Trung Quốc trong bối cảnh
địa chính trị vốn đã căng thẳng chắc chắn là trường hợp xấu nhất.
Bắc Kinh có thể mở rộng lãnh thổ và sự hiện diện quân sự
trong vùng, tới mức chiếm giữ các thực thể do Việt Nam, Philippines hay một số
nước khác đang kiểm soát. Tuy nhiên, theo ông Richard Bush, nguy cơ xung đột sẽ
giảm đi nếu các chính phủ Đông Á duy trì một liên minh mạnh mẽ với Hoa Kỳ.
Việc Mỹ rút quân cũng có thể tác động đến tình hình khủng bố
tại Philippines. Mindanao là một vùng đất mầu mỡ cho tổ chức Hồi Giáo cực đoan
Abu Sayyaf. Một cơ quan truyền thông địa phương nhận định, quân nhân Mỹ có mặt
tại đây để hỗ trợ lực lượng địa phương với nhiều hoạt động chống khủng bố, như
giám sát, tập huấn và chia sẻ thông tin.
Thế nhưng, tháng 09/2016, tổng thống Duterte lại kêu gọi
quân nhân Mỹ rời khỏi vùng này vì cho rằng họ là mục tiêu của Abu Sayyaf. Sau
đó, chính bộ trưởng Quốc Phòng Delfin Lorenzana lại phải lên tiếng cải chính,
nhấn mạnh đến tầm quan trọng của lực lượng Mỹ. Ngày 15/09, ông phát biểu : «
Chúng tôi vẫn cần đến họ vì họ có những khả năng giám sát mà quân đội của chúng
tôi không có ».
Cuối cùng, tổng thống Duterte có thể gây tổn hại cho mức độ
tín nhiệm rất cao của chính mình, nếu ông đẩy lực lượng quân sự Hoa Kỳ ra khỏi
Philippines.
Ông Ernest Bower nhận định : « Người dân Philippines không bầu
ông Duterte để giải quyết chính sách đối ngoại. Những luận điệu chống Mỹ là
quan điểm chính trị hay ở Philippines nhưng nếu ông đuổi quân Mỹ ra khỏi đất nước
và mở cửa cho Trung Quốc, thì người Philippines sẽ chống lại (ông Duterte) và nếu
điều đó xảy ra, ông ấy sẽ gặp rắc rối ».
Rốt cuộc, các chiến lược gia không chắc về việc liệu nhà
lãnh đạo Philippines có thực hiện những lời đe dọa của mình hay không. Ngày
30/09, các nhà phân tích thuộc Trung Tâm Nghiên cứu Chiến Lược và Quốc tế
(CSIS) đưa ra nhận định : « Còn quá sớm để nói liệu Washington chấp nhận quan
điểm mới về chính sách đối ngoại của Manila hay không. Không nghi ngờ là ông
Duterte đang theo đuổi một chính sách ngoại giao độc lập hơn, ít nhất là khi đề
cập đến vấn đề an ninh khu vực, nhưng còn phải xem liệu ông ấy có quyết định
xét lại một số lĩnh vực khác trong hợp tác song phương Mỹ-Philippines hay không
».
Về phần mình, ông Boywer không tin là tổng thống Duterte sẽ
hành động và cho rằng những phát biểu hùng hổ của ông chỉ là ác khẩu hơn là dã
tâm : 'Liên minh Mỹ-Philippines sẽ vượt qua cơn bão tố'.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét