Thảm kịch của Mosul cũng là thảm kịch của Iraq và Trung Đông
Ước nguyện đó cho Mosul là điều trái cựa không chỉ vì thành phố lịch sử này đã bị lực lượng khủng bố xưng danh Nhà Nước Hồi Giáo ISIS chiếm đóng và tàn phá từ ngày 10 Tháng Sáu, 2014. Số phận Mosul, thành phố quan trọng thứ nhì của Iraq sau Baghdad và có nhiều tài nguyên kể cả dầu khí, tóm lược bi kịch trăm năm của Iraq và của toàn khu vực Trung Đông. Nếu có được giải phóng, Mosul sẽ tái ngộ thảm kịch làm thời sự lại tóe máu.
Hồ sơ Người Việt sẽ tìm hiểu tại sao, như một bối cảnh của những bất ổn đã qua, và sẽ tới…
Một quốc gia giả tạo
Sau Thế Chiến I (1914-1918) và trên đà tan rã của Đế Quốc Ottoman thành hình từ năm 1299, quốc gia Iraq tuyên bố độc lập vào một năm Nhâm Thân cách nay 84 năm, năm 1932.
Sau đó là một chuỗi dài đảo chánh và nội chiến giữa các lãnh tụ Ả Rập tại Baghdad với sắc dân Kurd và sự xuất hiện của đảng Baath của dân Ả Rập thuộc hệ phái Sunni, theo khuynh hướng thế quyền và thân Liên Xô. Tình hình chỉ tạm “ổn định” – trong ngoặc kép – khi Saddam Hussein nắm quyền từ năm 1979. Tình trạng ổn định ấy bao trùm lên tám năm chinh chiến với Iran (1980-1988) làm đôi bên chết hơn triệu người và những cuộc tàn sát hay đàn áp người Iraq theo hệ phái Shia, người Kurd và mọi đối thủ chính trị của Saddam. Khi Liên Xô tan rã, Saddam còn đưa quân chiếm đóng Kuweit vào năm 1990 và bị Hoa Kỳ đẩy lui năm 1991.
Lần thứ nhì nước Mỹ vào Iraq là năm 2003, sau vụ khủng bố 9-11 năm 2001, lần này, chế độ Saddam Hussein sụp đổ. Nhiều người Mỹ chỉ mơ hồ biết Iraq là từ thời điểm 1991 nhưng ít biết rằng bên trong xứ này đã có nhiều vụ tàn sát, kể cả nội chiến giữa dân Kurd với nhau từ năm 1994 đến 1997.
Tổng kết lại, 24 năm của thời đại Saddam (2003-1979) lại có vẻ ổn định nhất! Vì sau đó, quốc gia Iraq tan tành và chiến cuộc lan rộng khắp Trung Đông cho tới khi tổ chức ISIS xuất hiện năm 2014.
Mosul kết tụ những mâu thuẫn đẫm máu đó.
Vì những ước tính sai lầm về tình báo như nhiều quốc gia khác, Chính quyền George W. Bush khai mở chiến dịch Iraq từ năm 2003 để ngăn ngừa việc Saddam sử dụng và phổ biến võ khí tàn sát. Nhưng sau khi lật đổ chế độ độc tài và hiếu sát này thì Hoa Kỳ đổi mục tiêu: xây dựng dân chủ cho một vùng đa chủng tộc đã tồn tại nhờ ách độc tài. Ước mơ dân chủ kết tinh vào bản Hiến pháp do Hoa Kỳ góp phần soạn thảo với lời mở đầu là “Dân tộc Iraq chúng tôi sẽ chấp hành chế độ pháp quyền, sẽ thiết lập nền công lý và bình đẳng, và từ bỏ mọi chánh sách xâm lược…”
Năm 2005, bản Hiến Pháp được 79% dân chúng Iraq chấp nhận, báo chí lạc quan tường thuật như vậy. Sự thật thì chỉ có thành phần Shia và Kurd đồng ý, chứ đa số dân Iraq theo hệ phái Sunni lại chống, kể cả tỉnh Nineveh và thủ phủ là Mosul (55% chống). Tỉnh Anbar kế cận thì chống tới 96%, đây là nơi xuất hiện phong trào gây chiến và dẫn tới sự hình thành của “Nhà Nước Hồi Giáo Iraq.”
Tức là quốc gia Iraq có ba thành phần rất khó và không muốn sống chung: Sunni, Shia và Kurd. Chế độ Saddam Hussein đóng đai ba thành phần đó làm một, dưới sự cai trị của đảng Baath và người Sunni. Sau Saddam, cái đai bị đánh bung, dân Shia được Iran yểm trợ thì giết dân Sunni để trả thù trong khi dân Kurd muốn ly khai để thành lập một quốc gia thống nhất của người Kurd tại Iraq, Syria, và Turkey, rồi tổ chức ISIS xuất hiện.
Lần này, trong chiến dịch giải phóng Mosul khỏi sự chiếm đóng của ISIS, lực lượng an ninh Iraq là ISF giương cờ lãnh đạo, nhưng chiến đấu kịch liệt nhất là Lực lượng Dân quân Peshmerga của người Kurd. Và đằng sau là sự yểm trợ của Hoa Kỳ mà vẫn bị cột tay vì chỉ giữ vai trò cố vấn.
Nguồn:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét