500 triệu đô la thật chưa thấm vào đâu so với cả một vùng biển
miền Trung từ Vũng Áng đến Đà Nẵng - và có thể xa hơn nữa - bị nhiễm độc mà
chưa biết bao giờ mới có thể tự giải độc, bao giờ biển mới có thể phục hồi; so
với sự thất nghiệp của bao nhiêu ngàn hộ ngư dân cả người lớn và trẻ em trong
ba tháng trời xảy ra sự cố tính đến thời điểm hiện nay và đến bao nhiêu lâu nữa
chưa thể biết được, nó làm xáo trộn đời sống nhiều mặt của ít nhất một phần ba
dân chúng Việt Nam, xô đẩy vô vàn số phận người Việt vào tình thế bất trắc; so
với tình trạng ế ẩm, mất khả năng xuất khẩu, tức là bị triệt tiêu, của toàn
ngành hải sản cùng với bao nhiêu thương phẩm khác đi cùng với nó không phải chỉ
một nơi nào mà trên khắp đất nước...
Vì thế, chưa thể vội kết luận đây là một lo toan thực sự
"vì hạnh phúc người dân" của Nhà nước Việt Nam, trái lại, còn quá nhiều
khuất tất đáng ngờ cần được làm rõ qua vụ nhận lỗi có vẻ "đóng trò"
này (chẳng hạn, trong vòng ba tháng biết đâu đã có một thỏa thuận ngầm, trong
đó nguyên nhân thật sự của biển nhiễm độc và cá chết, và cả kẻ thủ ác đích thực
là ai, đã được giấu nhẹm đi với cái giá 500 triệu đô la bèo bọt, v.v. đại loại
như vậy).
Trong giới hạn của vấn đề đang bàn, chúng tôi xin đề xuất: nếu
Nhà nước không chủ động khởi kiện Formosa ra Tòa án quốc tế nhằm trả lại quyền
lợi và danh dự cho dân chúng một cách tương xứng, thậm chí bắt Formosa phải
đóng cửa vĩnh viễn; nếu không truy tố những quan chức bất lương đã làm hậu thuẫn
cho Formosa vào trú đóng tại Vũng Áng với những ưu đãi bất thường; nếu không
truy tố những kẻ đã chỉ huy công an đàn áp tàn bạo dân Việt xuống đường trong
những ngày tháng 5 chỉ nhằm đòi hỏi Formosa phải trả lời minh bạch ngay sau khi
xẩy ra vụ việc tồi tệ cá chết; và nếu cũng không chính thức lên tiếng xin lỗi
vì những lời vu cáo bỉ ổi của truyền thông nhà nước đối với đông đảo trí thức
nhân sĩ từng lên tiếng phê phán thái độ lập lờ trịch thượng của Formosa... thì
dân chúng và người đại diện cho dân chúng tất sẽ phải cùng nhau đứng lên làm việc
đó kỳ cho đến khi nào đạt được kết quả như mong muốn, để thực thi quyền làm chủ
chính đáng của mình mà người cầm quyền cộng sản các đời đều đã trang trọng ghi
vào Hiến pháp.
Bauxite Việt Nam
***
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan.
"Chính phủ Việt
Nam cần biết đích danh tên các nhà thầu phụ của Formosa là ai để đưa ra quyết định
cấm họ không được vào Việt Nam thực hiện bất kỳ dự án nào nữa, cũng như những
cá nhân, tổ chức nào buông lỏng sự quản lý, giảm sát, hoặc là đưa ra những
"ưu đãi" cho Formosa để họ gây ra thảm họa ngày hôm nay" chuyên
gia kinh tế Phạm Chi Lan khẳng định.
Sau hơn 2 tháng người dân cả nước mong mỏi chờ đợi, chiều
30.6, kết luận về nguyên nhân gây ra hiện tượng hải sản chết bất thường tại miền
Trung đã được cơ quan chức năng công bố chính thức. Theo đó, việc xả thải của
nhà máy của Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa (FHS) tại Khu công nghiệp
Vũng Áng (Hà Tĩnh) được xác định là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường biển
nghiêm trọng, gây ra hiện tượng hải sản chết hàng loạt.
Dù nguyên nhân đã được giải đáp nhưng xoay quanh câu chuyện
này vẫn còn nhiều câu hỏi được đặt ra hiện nay. Để làm rõ hơn về vấn đề này,
phóng viên báo điện tử Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế
Phạm Chi Lan.
- Chiều ngày qua 30.6, Chính phủ Việt Nam đã công bố chính
thức về nguyên nhân cá chết hàng loạt tại miền Trung, bà đánh giá sao về kết quả
này?
Chính phủ Việt Nam đã làm rất tốt việc bắt Formosa phải cúi
đầu chịu tội trước người dân Việt Nam, vì ban đầu thái độ của tập đoàn này rất
ngông nghênh khi bắt người dân Việt Nam chọn giữa "cá và thép". Đây
là một thái độ rất hỗn xược.
Do đó, trong vòng hơn 2 tháng, để bắt được Formosa cúi đầu
nhận tội từ thái độ ngông ngênh này, có thể nói Chính phủ Việt Nam đã nỗ lực rất
lớn.
Tuy nhiên, ở đó vẫn có 2 thông tin chưa được giải đáp. Thứ
nhất là, trong bức thư mà Formosa gửi cho nhân viên thì họ nói là do lỗi của
các nhà thầu phụ. Vậy ở đây, các nhà thầu phụ là ai? Có lẽ Chính phủ Việt Nam cần
biết đích danh tên các nhà thầu phụ đó để đưa ra quyết định cấm họ không được
vào Việt Nam thực hiện bất kỳ dự án nào thêm.
Ví dụ ở Việt Nam, khi các nhà thầu phụ vi phạm lỗi về môi
trường, Chính phủ Việt Nam đã ra thẳng quyết định là trong vòng bao nhiêu năm
các nhà thầu này không được thực thi các dự án nữa. Vậy đối với trường hợp này,
Formosa không những vi phạm mà còn làm ô nhiễm môi trường nặng thì Chính phủ Việt
Nam hoàn toàn có thể tuyên bố cấm hẳn từ nay những nhà thầu phụ này không được
bước chân vào Việt Nam nữa.
Thứ hai là về phía Việt Nam, những cá nhân, tổ chức nào có
trách nhiệm trong vụ việc này khi buông lỏng sự quản lý, giảm sát, hoặc là đưa
ra những "ưu đãi" vượt quá quy định cho Formosa so với một nhà đầu tư
nước ngoài để họ gây ra thảm họa ngày hôm nay. Theo tôi phải làm rõ. Điều này rất
cần thiết vì còn mang tính răn đe để không có trường hợp nào xảy ra trong tương
lai nữa. Để những cá nhân, tổ chức này vô can là điều không thể được.
Tôi cũng rất tán thành khẳng định của Bộ trưởng Trần Hồng Hà
là không thể đánh đổi kinh tế-xã hội với môi trường.
- Formosa đã thừa nhận và cam kết bồi thường 500 triệu USD.
Theo bà, mức đền bù này có hợp lý? Và hậu quả đối với môi trường liệu có khắc
phục được?
Con số 500 triệu USD được cơ quan chức năng căn cứ là dựa
trên những thiệt hại của người dân. Tuy nhiên vẫn cần phải minh bạch hơn việc
trong đó có bao nhiêu chi cho thiệt hại của người dân ở 4 tỉnh khác nhau, ở đó
họ thiệt hại ra sao và sẽ đền bù cho họ như thế nào?... Điều này rất cần được
minh bạch để người dân cả nước được biết.
Nếu mức bồi thường là thỏa đáng, giúp cho người dân khắc phục
được những hậu quả về lâu về dài thì điều này cũng làm cho chúng ta yên tâm một
phần nhưng nếu chưa tính toán về những hệ lụy về lâu về dài thì cũng là điều rất
quan ngại.
Thêm vào đó, bao lâu nữa hệ quả này được khắc phục đầy đủ,
bao lâu nữa thì người dân có thể ra biển đánh cá được bình thường và liệu khi
đánh cá được bình thường thì những sản phẩm cá của họ có được thị trường tin
dùng không hay là có những nghi ngại. Sau đó cuộc sống của họ vẫn khó khăn, vì
cú sốc của thị trường là vô cùng nặng nề.
Do đó, theo tôi, con số này khó mà tính toán được. Đối với
Việt Nam, tôi không biết Chính phủ dùng bao nhiêu trong 500 triệu USD để khắc
phục về môi trường. Con số này liệu có phải căn cứ dựa trên đánh giá của các
nhà khoa học trong nước và quốc tế hay không hay tiếng nói và bài toán của họ
không được ghi nhận...
Mặt khác, thời gian khắc phục môi trường biển là bao nhiêu
lâu: 1 năm, 2 năm hay...70 năm. Vậy khoản còn lại sau khi đền bù cho người dân
có đủ để khắc phục môi trường hay không? Con số 500 triệu USD nhìn thì rất lớn
nhưng khi đưa vào giải quyết hệ quả của thảm họa này liệu có hợp lý hay không?
Hơn nữa, không thể để tình trạng Formosa đền tiền xong rồi
phủi tay, các cơ quan chức năng phải lập ra tổ chức giám sát việc thực hiện những
cam kết mà Formosa đã tuyên bố tại cuộc họp chiều qua như: bồi thường thiệt hại
kinh tế cho người dân, đảm bảo xử lý triệt để chất thải độc trước khi thải ra
môi trường, phối hợp với các bộ ngành Việt Nam và các tỉnh miền Trung xây dựng
các giải pháp đồng bộ, không để xảy ra sự cố môi trường tương tự...
Tất cả phải được lập kế hoạch rõ ràng để đảm bảo giám sát được
những hoạt động của Formosa về sau này.
- Qua vụ việc này, phải chăng chính sách thu hút đầu tư nước
ngoài của Việt Nam nên khắt khe hơn để tránh ảnh hưởng đến môi trường, thưa bà?
Phải thay đổi chính sách để không chấp nhận những dự án có
nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao. Không nên tin lời hứa của các nhà đầu tư vì
chúng ta không thể đánh giá chính xác được các nhà đầu tư nước ngoài, cái tâm
tham muốn có được về kinh tế của họ sẽ rất lớn, chứ tôi chưa nói đến việc đút
lót để bất chấp môi trường.
- Vậy, theo bà, Nhà nước cần có cơ chế nào để đảm bảo không
còn tái diễn sự cố tương tự như thế này?
Những cơ chế của Việt Nam vẫn còn mang tính tập thể. Theo
đó, dứt khoát phải nói không với những dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường
cao. Ngoài ra, lãnh đạo Việt Nam cũng phải dứt khoát với trách nhiệm của mình,
phải có trách nhiệm với chủ quyền dân tộc để bảo vệ thế hệ sau này. Và đặc biệt,
phải dứt khoát trừng phạt nghiêm những người nào vi phạm điều này.
Theo tôi, Chính phủ Việt Nam cũng phải xem xét lại chế độ
phân cấp quyền cho các tỉnh đối với các dự án đầu tư vào Việt Nam. Tôi cho rằng,
những dự án lớn là phải dành về thẩm quyển của chính phủ Trung ương quyết định,
chứ không phải là chính quyền địa phương quyết định nữa. Vì phải cân đối chung
việc phát triển ở nhà nước, tránh tình trạng nhiều địa phương đua nhau đi lên bằng
nhiều dự án, hay trình độ cán bộ yếu kém để đưa ra những quyết định không đúng
đắn.
- Cám ơn bà!
Tuyết Nhung (Thực hiện)
Nguồn:
http://motthegioi.vn/kinh-te-c-67/ba-pham-chi-lan-can-lam-ro-nhung-ai-da-uu-dai-cho-formosa-gay-tham-hoa-moi-truong-36841.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét