Một trận đánh diễn ra
cực ngắn nhưng ác liệt. Và có lẽ Biển Đông sẽ không bao giờ trở lại như cũ.
Harry J. Kazianis,
The National Interest, 19-3-2016
Trần Ngọc Cư dịch
Trong khi những nhà
quan sát tình hình châu Á khắp thế giới tranh luận về những động thái mới nhất
của Trung Quốc (TQ) nhằm thay đổi nguyên trạng tại Biển Đông bằng cách xây dựng
từng hòn đảo nhân tạo một, chúng ta phải nhớ đến khởi điểm của việc Bắc Kinh
mưu tìm địa vị bá quyền trong lãnh hải trọng yếu này: đó là trận đánh ngắn ngủi
và đẫm máu với Việt Nam Cộng Hòa [VNCH] năm 1974 để giành lấy Quần đảo Hoàng
Sa. Lịch sử cho thấy rõ ràng chính cuộc đụng độ chớp nhoáng và ác liệt này đã
khởi động chuỗi biến cố sau đó – đấy là một trận đánh giữa hai nước châu Á mà
cho đến nay nhiều người vẫn chưa hiểu tường tận.
Nhờ đóng góp tuyệt vời
của học giả Tiến sĩ Toshi Yoshihara, Giáo sư Đại học Chiến tranh Hải quân Hoa Kỳ
và là một trong những nhà nghiên cứu về quốc phòng TQ xuất sắc nhất thế giới,
bây giờ chúng ta bắt đầu có một cái nhìn sâu sát hơn về cuộc chiến ngắn ngủi
này thông qua bản nghiên cứu được công bố gần đây của ông, điều mà ông gọi là
“nhát cắt đầu tiên trong việc mổ xẻ một giai đoạn quan trọng nhưng gần như
không được đánh giá đúng mức trong quá trình TQ tiến chiếm các biển.” Vị giáo
sư đầy uy tín này còn chia sẻ những chi tiết quan trọng về sự kiện trận Hoàng
Sa có thể đã ảnh hưởng lên các chiến thuật mà TQ đang sử dựng, trình bày bằng
những chi tiết khiến người đọc phải sửng sốt về “cung cách các nhà chiến lược
TQ vạch ra chiến thuật của họ để ép buộc, ngăn chặn và đánh bại bất cứ đối
phương nào có yêu sách chủ quyền tại Biển Đông.”
Thật vậy, tác phẩm gần
đây của Yoshihara đăng trên Tạp chí Định kỳ của Đại học Chiến tranh Hải quân
Hoa Kỳ nhan đề Trận Hải chiến Hoàng Sa 1974: Bản đánh giá Chiến dịch [The 1974
Paracels Sea Battle: A Campaign Appraisal], là một tác phẩm phải đọc [a must
read] đối với bất cứ ai muốn hiểu tường tận hơn về cuộc xung đột ngắn ngủi này
cùng với những bài học liên quan áp dụng cho cuộc đọ sức hiện nay trên Biển
Đông. Yoshihara giải thích:
“Cuộc đụng độ [tại
Hoàng Sa] và hậu quả của nó… đã để lại một di sản vượt ra ngoài kích cỡ của trận
đánh và tồn tại mãi trong các quan hệ quốc tế tại châu Á. Cuộc tranh chấp lãnh
thổ đã đưa đến trận thủy chiến 40 năm về trước vẫn chưa được giải quyết và còn
nhen nhúm hận thù giữa hai dân tộc Việt - Trung. Ngay sau khi Bắc Kinh đặt một
giàn khoan trong vùng biển gần Hoàng Sa tháng Năm 2014, các cuộc biểu tình bạo
động nhắm vào các công ty TQ đã nổ ra nhiều nơi tại Việt Nam. Trên vùng biển
Hoàng Sa, các tàu cảnh sát biển Việt Nam tìm cách phá vòng đai an toàn do các
tàu dân sự, bán quân sự, và hải quân TQ tạo ra quanh giàn khoan. Giữa cuộc giằng
co này, quan hệ song phương giữa hai nước [cộng sản anh em] một lần nữa tuột xuống
những điểm thấp mới. Như vậy, cuộc đọ sức tại Hoàng Sa vẫn chưa chấm dứt hẳn;
và những hận thù mà cuộc tranh chấp biển đảo vẫn còn khêu dậy có nguồn gốc từ
năm 1974.”
Nhưng còn có rất nhiều
điều đáng lưu ý hơn nữa trong bản nghiên cứu dày 24 trang này – chí ít ta có thể
nói, đây là một công trình nghiên cứu toàn diện và rộng lớn. Yoshihara bắt đầu
tác phẩm bằng việc duyệt lại khung cảnh địa lý cũng như bối cảnh lịch sử của trận
đánh. Rồi ông kể lại những động thái diễn ra trước đó trong vùng tranh chấp
lãnh hải này, những nước cờ đã đưa TQ và VNCH đến cuộc đụng độ vũ trang sau
cùng. Yoshihara mô tả trận đánh như một thiên anh hùng ca cùng với hậu quả của
nó – gần như ông chỉ dựa vào các nguồn tư liệu hiếm hoi từ phía TQ, chúng chủ yếu
tạo màu sắc cho bản nghiên cứu của ông. Những nguồn tư liệu này đưa ra một quan
điểm rất đáng lưu ý về trận đánh, một cái nhìn tường tận hơn về các quan hệ
quân sự - dân sự của Bắc Kinh, hoạt động của hải quân TQ và quan trọng nhất là
vai trò của các lực lượng bán quân sự TQ. Cuối cùng, ông kết thúc bản nghiên cứu
bằng cách đưa ra nhận định rằng trận Hoàng Sa có thể cho thấy chiến lược tương
lai của TQ tại Biển Đông và những hệ quả của nó đối với các nước liên hệ trong
lãnh hải châu Á.
Mặc dù việc đào sâu để
mô tả thật đầy đủ mọi chi tiết đáng đọc trong bài nghiên cứu dài và xuất sắc
này là một nhiệm vụ khó thực hiện trên một blog như thế này, tôi chỉ xin đưa ra
đây năm trọng điểm lớn từ tác phẩm của Yoshihara mà các nhà nghiên cứu tình
hình châu Á nên quan tâm:
1. Một số trong các
chiến thuật mà TQ áp dụng trong Trận Hoàng Sa là rất sáng tạo
“Các tư lệnh chiến
trường nhận lệnh ‘tiến nhanh, đánh gần, và đánh mạnh.’ Những tàu nhỏ hơn, nhanh
hơn, và gọn nhẹ hơn của TQ cố tình đánh cận chiến (贴身战
[thiếp thân chiến], nghĩa đen, “níu thắt lưng mà đánh”) chống lại các đơn vị
VNCH lớn hơn, kềnh càng hơn, và nhả đạn chậm hơn. Chiến thuật này là tiến sát
tàu địch đến mức súng trên bong tàu bắn quá mục tiêu. Bằng cách tác chiến trong
khi núp vào những điểm mù này, quân TQ vô hiệu hóa tầm bắn xa và khả năng sát thương
của hỏa lực địch. Các tư lệnh chiến trường của Hải quân TQ đã chọn một cuộc chiến
đấu bằng dao để đánh một kẻ thù đang chờ đợi một trận đấu súng”.
2. Sau khi VNCH thua
trận trên biển và trên chính các đảo của mình, có một khoảnh khắc họ đã cân nhắc
việc leo thang xung đột, bằng cách tìm kiếm sự hỗ trợ của Mỹ
“Bị thua đau, Sài Gòn
đe dọa leo thang. Tin tức cho biết Hải quân VNCH gửi hai khu trục hạm đến tăng
cường Đà Nẵng và điều sáu chiến hạm trực chỉ Hoàng Sa. Bộ chỉ huy tối cao VNCH
cũng báo động tất cả hải, lục, không quân tăng cường tư thế sẵn sàng chiến đấu.
Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, đích thân ra Đà Nẵng trực tiếp giám sát các lực lượng
của ông, được đồn đoán là đã ra lệnh không quân VNCH ném bom lên các vị trí TQ
trên Quần đảo Hoàng Sa – trước khi kịp thời hủy bỏ quyết định này. Đồng thời,
Sài Gòn yêu cầu sự yểm trợ của Hạm đội Bảy của Hoa Kỳ, nhưng không được đáp ứng”.
3. Các lực lượng bán
quân sự TQ đóng vai trò quan trọng [trong trận Hoàng Sa] – và còn có thể đóng
vai trò quan trọng một lần nữa trong một cuộc đụng độ tương lai trên Biển Đông:
“Việc kết hợp dân sự
- quân sự trong quyền lực trên biển của TQ, gồm dân quân (militia) và tàu đánh
cá, đã đóng góp trực tiếp cho sự thành công của chiến dịch. Lực lượng dân quân,
đóng sẵn ở vị trí tiền phương trên Đảo Phú Lâm [Woody Island], hành động tức khắc
khi nhận được lệnh khẩn cấp, đã lợi dụng đêm tối lén lút xâm nhập các đảo Đông
Nam của Nhóm Lưỡi liềm [the Crescent Group], đánh úp các đơn vị trú đóng của
VNCH. Trên thực tế, lực lượng dân quân này đã đẩy lui biệt kích VNCH
[Vietnamese commandos] cố chiếm lại đảo ngày hôm sau. Khả năng hành động nhanh
nhạy và hiệu quả này đã vô hiệu hóa các mục tiêu hành quân của địch đồng thời
mua thời gian cho quân chính qui được huy động trên lục địa Trung Hoa. Rốt cuộc,
các lực lượng dân quân đã tham dự vào việc chiếm giữ đảo Hữu Nhật [Robert] và đảo
Hoàng Sa [Pattle] giúp TQ kiểm soát toàn bộ Quần đảo Hoàng Sa.”
Một điểm đáng lưu ý nữa,
các tàu đánh cá TQ đã trở thành một vũ khí chiến tranh quan trọng:
“Trong vùng biển
Hoàng Sa, các tàu đánh cá số 402 và 407 là những tàu tiếp ứng đầu tiên. Trong
nhiều tháng trước khi trận hải chiến diễn ra, các tàu đánh cá TQ đã duy trì sự
hiện diện ngay từ đầu tại Quần đảo Hoàng Sa đồng thời khẳng định yêu sách chủ
quyền tại các đảo này bằng cách cắm cờ TQ ở đấy. Sau đó các tàu đánh cá đã gửi
những cảnh báo sớm nhất đến bộ chỉ huy trên đất liền khi những tàu chiến đầu
tiên của VNCH đến Quần đảo Hoàng Sa. Các thuyền trưởng tàu đánh cá cũng cung cấp
tin tình báo chiến thuật cho các tư lệnh Hải quân TQ đang tham gia chiến dịch
trong vùng. Các tàu đánh cá này đã giúp vận chuyển các toán dân quân vào các đảo
Quan Hà [Duncan], Duy Mộng [Drummond] và đảo Cọ [Palm Island] đêm trước trận
đánh và cung cấp phương tiện để tiến hành các cuộc đổ bộ lên các đảo Việt Nam
sau khi các chiến hạm VNCH tháo chạy. Các tàu đánh cá cũng đóng vai trò bản lề
trong việc tiếp cứu tàu quét mìn số 389 đang bị thiệt hại nặng”.
4. Một bài bản của TQ
có xuất xứ từ trận Hoàng Sa 1974: Xâm nhập bãi cạn Scarborough
“Hành vi của TQ trong
vụ bãi cạn Scarborough năm 2012 cho thấy những lựa chọn chiến thuật mang dư âm
của trận chiến TQ - VNCH năm 1974… Cuộc khủng hoảng gần đây bắt đầu khi một máy
bay trinh sát Philippines phát hiện năm tàu đánh cá TQ gần bãi cạn Scarborough,
nằm về phía Tây đảo Luzon khoảng 200 km…
“Tương tự như các tàu
đánh cá được vũ trang đã đóng một vai trò vượt ra ngoài kích cỡ của chúng suốt
chiến dịch Hoàng Sa, các tàu dân sự và bán quân sự chủ yếu can dự vào vụ bãi cạn
Scarborough. Các tàu cá TQ đã châm ngòi cả hai cuộc khủng hoảng bằng cách tham
gia các hoạt động mà theo quan điểm của các đối thủ tranh chấp chủ quyền là bất
hợp pháp và khiêu khích. Các tàu dân quân năm 1974 và các tàu bán quân sự năm
2012 đóng chức năng tuyến phòng thủ đầu tiên [the first line of defense] của
TQ, giúp thăm dò ý định và khả năng của các đối thủ đồng thời khẳng định yêu
sách chủ quyền của Bắc Kinh. Các tàu không trực tiếp chiến đấu này được Hải
quân TQ bảo vệ ngay cả trong khi chúng làm tai mắt cho Hải quân TQ. Sự hỗ tương
này đã giúp TQ đánh giá các tình huống chiến thuật; bày tỏ quyết tâm mà không cần
phải quân sự hóa cuộc đối đầu trong những giai đoạn sơ khởi; rà soát mức độ áp
lực cần thiết để lung lạc ý chí của đối phương; và nếu nỗ lực ngăn chặn thất bại,
thì sử dụng vũ lực.
“Tính cách dân sự của
những tàu TQ này đã hạn chế hoạt động của hải quân các nước đối thủ. Hải quân
VNCH và Philippines rõ ràng không muốn bắn vào các tàu dân sự được trang bị nhẹ
hoặc không vũ trang, sợ có nguy cơ gây ra một cuộc leo thang nghiêm trọng hoặc
chuốc lấy những hậu quả bất lợi về ngoại giao. Vì thế, hải quân của cả hai nước
nói trên chỉ còn cơ động và đặt mình vào vị trí vô dụng trong nỗ lực trục xuất
tàu TQ.
5. Hoa Kỳ và các đồng
minh hoặc các đối tác phải rút ra những bài học nào?
“Sẽ là điều khá lạ
lùng, nếu quân đội TQ [2016] hùng mạnh hơn năm 1974 rất nhiều lại gây ra những
đụng độ không cần thiết như trận Hoàng Sa. Thay vào đó, TQ có thể dựa nhiều hơn
vào các tàu hải giám – công cụ đặc biệt của TQ nhằm tạo áp lực trên biển trong
những năm gần đây – để quyết đoán các yêu sách lãnh thổ trong khi hải quân TQ đứng
ngay đằng sau chân trời để hậu thuẫn các đơn vị không trực tiếp chiến đấu như
thế. Vụ bãi cạn Scarborough và căng thẳng về đảo Sensaku/Điếu Ngư hiện nay chứng
minh hùng hồn sự kết hợp dân sự - quân sự trong quyền lực trên biển của TQ. Bằng
cách này, các phương tiện quân sự cổ điển ngày càng hùng hậu của TQ sẽ tăng cường
hơn nữa các lực lượng phi chính qui để áp đặt ý chí của TQ lên các đối thủ có
tuyên bố chủ quyền. Sự thể chỉ một mình TQ – chứ không phải những đối thủ yếu
thế hơn – có cái lựa chọn leo thang xung đột làm cho yếu tố hăm dọa [the
intimidation factor] trở nên đáng sợ gấp bội. Trên thực tế, sự hiện diện lấp ló
ở chân trời của Hải quân TQ có thể làm cho một đối thủ phải xuống nước trước
trong một cuộc khủng hoảng, như rõ ràng đã diễn ra trong cuộc đối đầu
Scarborough.”
Mặc dù bản tóm lược cực
ngắn của tôi có vẻ bất công đối với bản nghiên cứu gốc rất hấp dẫn của
Yoshihara, nhưng có một điểm thật rõ ràng: vận dụng các binh pháp hỗn hợp không
phải là một điều mới lạ, mà là một bộ phận quan trọng trong chiến sách hiện nay
của TQ, vốn phát xuất nhiều thập niên trước từ trận Hoàng Sa – đây là điều mà
Washington cần phải chú ý trong những năm tháng sắp tới. Và thậm chí chúng ta
càng có nhiều lý do hơn nữa để luôn nhớ kỹ là phải nghiên cứu lịch sử để rút tỉa
những bài học quí giá có liên quan tới thời đại chúng ta đang sống.
H. K.
Nguồn: Bauxite Việt
Nam
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét