Phạm Chí Dũng
Ảnh minh họa - Lễ khai mạc Đại hội Đảng Toàn quốc lần thứ 12
ở Hà Nội, Việt Nam, ngày 21 tháng 1 năm 2016.
Một quyết định hy hữu
Sau chiến dịch “luân chuyển cán bộ” 3 giai đoạn của đảng
trong năm 2015 mà đã giúp cho Đại hội XII không thể nào “thành công tốt đẹp”
hơn dành cho Tổng Bí thư Trọng và ê kíp của ông, chính trường Việt Nam lại vừa
nổi lên một động thái thú vị: trong một hành động hy hữu, vào cuối tháng 6/2016
Bộ Chính trị đã “quyết định phân công đồng chí Trương Minh Tuấn, Bộ trưởng Bộ
Thông tin và Truyền thông kiêm giữ chức Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương”.
Vào thời gian trước Đại hội XII và khi đang ngấp nghé chiếc
ghế bộ trưởng Thông tin và Truyền thông, có lẽ bản thân ông Trương Minh Tuấn
cũng khó hình dung được là đến một ngày nào đó ông lại được “kiêm” thêm một đảng
chức theo đúng nghĩa đen.
Có thể nói, động thái bố trí “kiêm chức” của Bộ Chính trị đối
với trường hợp ông Trương Minh Tuấn là hầu như chưa có tiền lệ vào thời bình. Từ
trước đến nay, cơ chế “kiêm”, hay “kiêm nhiệm” chủ yếu chỉ diễn ra trong Quốc hội,
nơi mà số đại biểu kiêm nhiệm có lúc chiếm đến 70% tổng đại biểu Quốc hội để về
cơ bản “gật” cho những gì đã được soạn sẵn. Hoặc tại một số tỉnh thành, bí thư
tỉnh/thành ủy có thể kiêm chức vụ chủ tịch hội đồng nhân dân tỉnh/thành để làm
sâu sắc hơn chủ thuyết “cương lĩnh đảng quan trọng hơn Hiến pháp”.
Còn việc một quan chức hành pháp bên khối chính phủ như ông
Trương Minh Tuấn lại được “kiêm” một chức vụ trong “đảng pháp” hẳn là hiện tượng
chính trị rất lạ, nhất là trong khung cảnh nhá nhem hiện nay.
Những sự lạ
Sự lạ đầu tiên là quy trình “kiêm”. Thông thường, nếu đảng
muốn bố trí cơ chế kiêm nhiệm thì ra quyết định cho quan chức đảng kiêm chức
chính quyền, với điều kiện quan chức đó phải giữ chức bên đảng trước, tức “là
người của đảng” trước, rồi sau đó mới “là người của dân”. Còn việc “bốc” thẳng
ông Trương Minh Tuấn từ một chức vụ hành chính để kiêm chức bên đảng dường như
là một quy trình ngược ngạo.
Cái lạ thứ hai là từ trước tới nay vẫn duy trì cơ chế lãnh đạo
- phối hợp chỉ đạo giữa Ban Tuyên giáo trung ương và Bộ Thông tin và Truyền
thông (trước đây là Bộ Văn hóa và Thông tin) về “công tác định hướng”, mà thực
chất là quản lý báo chí và văn nghệ sĩ, biểu hiện qua những cuộc giao ban hàng
tuần, hàng tháng và chỉ đạo đột xuất. Cho tới nay, có vẻ cơ chế này vẫn “ổn” và
chưa có gì thay đổi. Nhưng việc đảng bất ngờ bố trí ông Trương Minh Tuấn kiêm
chức Phó trưởng ban tuyên giáo trung ương, mà thực chất là làm cấp phó cho Trưởng
ban tuyên giáo Võ Văn Thưởng, đã phát ra một tín hiệu vừa bất thường vừa bất
an.
Vì sao lại hiện ra quyết định bất thường như thế?
Phải chăng đây là một bước đi cụ thể về “nhất thể hóa” khối
đảng và chính quyền? Nhưng nếu là như vậy, tại sao từ sau cơ chế “nhất thể hóa”
ở Quảng Ninh vài năm trước, cho đến nay người ta không nghe thêm gì về chủ
trương này, đặc biệt chẳng có tin tức nào về “nhập chung” từ khối trung ương?
Còn có một khả năng khác: “đảng hóa chính quyền”.
‘Đảng hóa chính phủ’?
Bất an và sợ hãi sinh ra tư tưởng vun vén quyền lực.
Trong bối cảnh nội bộ đảng bị phân hóa mạnh về quyền lực và
cả tư tưởng mà bầu không khí xung đột từ trước Đại hội XII còn ngấm ngầm kéo đến
hiện thời là một minh chứng hùng hồn, đã xuất hiện xu hướng đảng càng muốn tập
quyền hơn nữa bằng cơ chế đảng can thiệp trực tiếp vào hành pháp cấp bộ, thay
vì phải thông qua lãnh đạo chính phủ như các thời thủ tướng trước đây. Nhu cầu
này càng trở nên thiết thân khi đang xuất hiện dư luận về một nhóm lãnh đạo, hoặc
một lực lượng chính trị trong đảng đang có xu hướng “cải cách”. Cũng có dư luận
về một số nhân vật chính trị có xu hướng “cát cứ quyền lực” và do đó đang dần
“ly khai” với đảng.
“Nội bộ đảng” cũng đã và đang mau chóng trở thành một khái
niệm khá trừu tượng. Theo đó, hiện tượng phân hóa trong nội bộ đảng cần được hiểu
cụ thể là sự phân hóa giữa các cá nhân với nhau, giữa các cơ quan với nhau, và
trên hết là giữa các nhóm lợi ích với nhau, chứ không phải là phân hóa giữa
“phe bảo thủ” và “phe cấp tiến” như một số đồn đoán trước đây. Rất có thể rút
kinh nghiệm từ “thực tiễn lịch sử” thời “triều đại Nguyễn Tấn Dũng”, Tổng Bí
thư Trọng rất không muốn chính phủ của đương kim thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chệch
xa khỏi quỹ đạo của đảng.
Nếu dư luận về thực trạng cát cứ quyền lực trong nội bộ đảng
là có cơ sở, tình trạng phân hóa trong đảng hẳn đã trở nên nguy hiểm đến mức Bộ
Chính trị, mà về thực chất có thể là Tổng Bí thư cùng êkip của ông thấy rằng đã
đến lúc phải tạo ra một loại cơ chế mà dân gian gọi nôm na là “đảng hóa chính
phủ”.
Trong thực tế, nguy cơ cát cứ quyền lực trên có thể là có thật
và luôn tồn tại. Nguyễn Xuân Phúc dù đang chấp chính vai trò thủ tướng, nhưng ở
dưới ông này lại vẫn còn khá nhiều “bộ hạ” của nguyên Thủ tướng Dũng - những
người có khả năng lôi các toa tàu bộ ngành ngược chiều với đầu tàu Văn phòng
trung ương đảng.
Hẳn nhiên, một trong những mặt trận nóng bỏng nhất mà đảng
phải ra tay trấn áp là mặt trận tư tưởng, liên quan đến hơn 800 tờ báo nhà nước
và một thực thể không tránh đâu được là mạng xã hội.
‘Một cổ hai tròng’
Với cơ chế “kiêm” mới, ông Trương Minh Tuấn sẽ phải chạy qua
chạy lại họp giao ban và họp đột xuất giữa hai văn phòng bộ của ông với văn
phòng tuyên giáo của ông Thưởng. Ông Tuấn cũng sẽ phải báo cáo đồng thời cho
hai hệ thống vừa chính phủ vừa đảng. Điều đó cũng có nghĩa là ít nhất trên
phương diện quản lý thông tin, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc có thể sẽ không được
quyền quyết định ngay cả những vấn đề bình thường như cấp phép báo chí hoặc xử
phạt báo chí, mà sẽ phải “chờ ý kiến” hoặc “xin ý kiến” Trưởng ban Tuyên giáo
trung ương Võ Văn Thưởng - mà hiểu theo cách nào đó là phải có chỉ đạo từ Thường
trực ban bí thư Đinh Thế Huynh hoặc thậm chí từ Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.
Nhưng vẫn chưa phải hết. Sau mặt trận thông tin và tư tưởng,
vẫn còn những chiến hào khác mà đảng phải tìm cách chế ngự như huyết mạch quốc
gia về tài chính, đặc biệt liên đới nguồn thu ngân sách từ những “bò sữa” và
nguồn chi ngân sách cho khối đảng. Xu thế “đảng hóa chính phủ” cũng vì thế có
thể lan ra rộng hơn. Ban Kinh tế trung ương cũng bởi thế có thể sẽ được bổ sung
một phó ban, trong nhiều phó ban chuyên trách “định hướng”, lấy từ một bộ nào
đó nắm tiền bạc của chính phủ.
Có lẽ đến lúc này, ông Trương Minh Tuấn và cả những nhân sự
“phó ban” tương lai khác mới bắt đầu thấm thía tục ngữ dân gian “một cổ hai
tròng”…
Và nếu dân gian đã từng kêu trời về ách “một cổ hai tròng”
thời thực dân, các bộ trưởng cũng có thể than vãn không ngớt. Tất nhiên còn lâu
mới dám oán thán, nhưng ít nhất họ sẽ “tâm tư”: Tôi phải nghe chỉ đạo của ai
đây - chính phủ hay đảng?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét