Mặc Lâm-RFA
Bức ảnh lãnh thổ Trung Quốc trên một đường phố ở Trung Quốc,
ngày 14 tháng 7 năm 2016.
Hội nghị ngành Ngoại giao Việt Nam lần thứ 29 được tổ chức tại
Hà Nội vừa qua là cơ hội để giới quan sát nhìn lại và đánh giá tình hình Biển
Đông vốn được xem là cốt lõi của chính sách ngoại giao Việt Nam.
Mặc Lâm phỏng vấn TS Đinh Hoàng Thắng, nguyên Đại sứ đặc mệnh
toàn quyền Việt Nam tại Hà Lan, nguyên Tổng biên tập tuần báo Quốc Tế thuộc Bộ
Ngoại Giao để tìm hiểu thêm quan điểm của một nhà ngoại giao có quan tâm sâu sắc
tới vấn đề này.
Quyết định lịch sử: không cần phải đồng thuận?
Mặc Lâm: Trong tuyên bố của Chủ tịch nước Trần Đại Quang tại
Singapore có gợi ý là Việt Nam có thể sẽ xem xét lại sự đồng thuận của ASEAN,
TS có ghi nhận gì về việc này?
TS Đinh Hoàng Thắng: Từ lâu, các chuyên gia cho rằng, đã đến
lúc ASEAN cần phải thay đổi nguyên tắc đồng thuận nếu như không muốn khối này
tan vỡ. Bởi vì không bao giờ có được đồng thuận tuyệt đối cả. Absolute Consensus
không thể tồn tại. Chỉ có thể có một Majority Consensus, đồng thuận của số
đông. Đồng thuận tuyệt đối là trái quy luật tự nhiên.
Chính vì vậy tại đối thoại Singapore 38 ở Viện nghiên cứu
Đông Nam Á ngày 30 tháng 8, Chủ tịch Trần Đại Quang có đưa ra 2 tuyên bố hoàn
toàn mới, mà từ trước tới nay một chủ tịch nước, một trong tứ trụ của định chế
quyền lực nhất Việt Nam chưa từng nói như thế bao giờ. Thứ nhất nếu để xẩy ra
xung đột vũ trang thì không có người thắng, kẻ thua, mà tất cả cùng thua, xin
lưu ý tất cả cùng thua này đây là cảnh tỉnh cho những cái đầu nóng. Thứ hai khả
năng xét lại quy tắc đồng thuận trong ASEAN. Hơn 40 năm tồn tại đồng thuận là
quy tắc vàng. Nguyên văn: “Với sự phát triển mới của tình hình, chúng tôi có thể
xem xét và bổ sung nguyên tắc (đồng thuận) bằng các cơ chế khác”.
Theo dõi từ khi Campuchia làm chủ tịch ASEAN năm 2012 cho đến
hội nghị đặc biệt của ASEAN mới đây tại Lào thì thấy tình hình không thể duy
trì như cũ, nếu duy trì sẽ dẫn đến sự tan đàn xẻ nghé của tổ chức này.
Đặc biệt là nếu ta chú ý đến bài xã luận trên báo Đảng Cộng
sản Trung Quốc gần đây nhất Trung Quốc đã đi xa tới mức không cần phải che dấu
một sự thật trần truồng: “Hun Sen và Campuchia có thể giữ vững lập trường (ủng
hộ Trung Quốc), hiển nhiên không phải vì các bên đều bỏ tiền mua chuộc, nhưng Bắc
Kinh đã trả giá cao nhất. Tất cả đủ nói lên nhu cầu cấp bách cần phải thay đổi
nguyên tắc hoạt động của ASEAN.
Mặc Lâm: Rõ ràng Trung Quốc đang lấy Campuchia, Lào để bao
vây Việt Nam trong vấn đề Biển Đông thế nhưng cho tới nay vẫn không thấy Việt
Nam chính thức lên tiếng, tại sao?
TS Đinh Hoàng Thắng: Trung Quốc không bao giờ từ bỏ chính
sách chia để trị, chia để phá nát ASEAN.
Việt Nam chưa chính thức lên tiếng thì cũng không hoàn toàn
chính xác. Tuyên bố của Chủ tịch Trần Đại Quang ở Singapore là một cú phản đòn
khá mạnh Việt Nam nhận thức rất rõ những thách thức mới và chủ động đề nghị sẽ
có những điều chỉnh về nguyên tắc đồng thuận.
Giới quan sát cho rằng tuyên bố trên đây là một bước ngoặt,
một khúc quanh khá cơ bản trong nhận thức và hành động, đặc biệt trong bối cảnh
Việt Nam luôn bị Trung Quốc o ép, bị Trung Quốc dùng láng giềng của Việt Nam để
chống lại Việt Nam. Bước ngoặt này chứng tỏ trong tương quan lực lượng ngày
nay, các nước nhỏ có thể đứng trên đôi chân của mình, không nhất thiết phải quy
phục bất cứ thế lực nào, dưới bất cứ danh nghĩa gì.
Trước đây, khi bình luận về tình hình bê bối trong ASEAN,
tôi có nói đã đến lúc Việt Nam phải thay đổi chính sách của mình. Bị nước lớn bắt
nạt đã đành, nhưng để cả những đối tác mình có quan hệ đặc biệt cũng gây khó
cho mình thì rõ ràng là chính sách của mình có vấn đề. Thì nay, như chúng ta đã
thấy, Việt Nam tuyên bố sẽ thay đổi và tôi nghĩ Việt Nam sẽ không dừng lại ở
đây nếu tiếp tục bị bắt nạt, nếu tiếp tục bị chèn ép. Vì Việt Nam vốn là một
dân tộc quật cường. Hàng ngàn năm trước đây, chưa có toàn cầu hóa, chưa có
ASEAN, cha ông chúng tôi vẫn kiên cường. Ngày nay, không có lý do gì để biện
minh cho việc Việt Nam phải nhân nhượng nhiều hơn nữa!
Chơi với lửa sẽ bỏng tay mình
Bộ trưởng Ngoại giao Campuchia Prak Sokhonn (trái) và Bộ trưởng
Ngoại giao Việt Nam Phạm Bình Minh tại Hà Nội vào ngày 22 tháng Sáu năm 2016.
AFP photo
Mặc Lâm: Việt Nam và Campuchia có trở thành đối nghịch sau
khi hơn 5.000 kiều bào bị đuổi chạy về Việt Nam trong vài ngày qua nhất là thái
độ của Hun Sen về vấn đề Biển Đông?
TS Đinh Hoàng Thắng: Ý đằng sau câu hỏi của nhà báo là muốn
thăm dò khả năng người ta có chơi lại ván bài cũ, ván bài Khơ me đỏ đối với Việt
Nam từ những năm 90 của thế kỷ trước hay không? Tôi nghĩ, bổn cũ ấy dù được cải
biên dưới bất cứ hình thức nào thì cũng khó mà lặp lại.
Khuấy động cho thiên hạ đại loạn, thiên hạ đối nghịch nhau để
một mình mình đại trị, hưởng thái bình, kế sách này quá đát rồi. Nhân loại giờ
đây không khờ khạo như nhiều người nghĩ. Hơn nữa, người dân Việt Nam và người
dân CPC là những dân tộc yêu hòa bình, chán chiến tranh. Nếu ai đó, vì những mục
tiêu thiển cận, muốn phục vụ cho một ý đồ xấu nào đấy, tôi nghĩ cũng khó thực
hiện. Vì đằng sau khu vực Đông Nam Á ngày nay chúng ta còn có cả thế giới tự
do.
Phải nhìn bức tranh Việt Nam-Đông Nam Á trong một khuôn khổ
rộng lớn như vậy Việt Nam mới phát huy được mọi ưu điểm để làm tốt hơn nữa, quyết
liệt hơn nữa chính sách liên kết khu vực, đường lối đa dạng hóa, chủ trương hội
nhập toàn diện để đề phòng mọi bất trắc. Nói thế nào cũng không thể chủ quan,
thuốc súng luôn luôn phải giữ khô. Phải cảnh tỉnh những ai muốn chơi với lửa
thì phải đề phòng bị bỏng tay!
Nếu Việt Nam có một hậu phương vững chắc, hậu phương ở đây
hiểu theo nghĩa rộng hệ thống đối tác chiến lược, toàn diện triển khai tốt.
Trong nước dân chủ hóa về mọi mặt, thì có thể kiên trì đấu tranh về pháp lý đối
với những ai vi phạm chủ quyền, toàn vẹn lanh thổ. Nếu Việt Nam kết nối với phần
còn lại của thế giới một cách toàn diện và sâu rộng, thì có thể đối phó với các
thách thức.
Triển khai vũ khí: một quyết định thức thời?
Mặc Lâm: Trung Quốc và Mỹ đều đã có phản ứng khi Việt Nam
triển khai vũ khí tại khu vực Trường Sa, Theo TS tại sao Việt Nam lại triển
khai vũ khí trong giai đoạn này?
TS Đinh Hoàng Thắng: Trước hết tôi nghĩ, tin này cần được kiểm
chứng, vì khi được hỏi câu này thì người phát ngôn Bộ ngoại giao nói tin Việt
Nam đưa vũ khí ra Trường Sa là không hoàn toàn chính xác. Vậy ta cứ cho là nó
đúng một nửa đi, đúng 50% đi, thì đây có thể là một động thái Việt Nam khẳng định
quyết tâm làm chủ tình hình trong hoàn cảnh mới… Sau phán quyết PCA Việt Nam có
3 chủ trương: thứ nhất, trong khi Trung Quốc không chấp nhận phán quyết của
Liên Hiệp Quốc, coi đó chỉ là “tờ giấy lộn”, có những hành động, tuyên bố quyết
liệt hơn thì Việt Nam phải lo chuẩn bị đối phó vói mọi tình huống, mặc dầu biết
nổ ra xung đột thì không ai có lợi, tất cả sẽ cùng thua.
Hai nữa Việt Nam tận dụng môi trường thuận lợi, chuẩn bị cho
đấu tranh pháp lý, vì PCA thu hẹp khoảng cách tranh chấp, mở rộng lãnh địa pháp
lý; thứ ba, thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN bằng cách tăng cường kết nối
và có những điều chỉnh nguyên tắc hoạt động khi cần.
Tuy nhiên, để hiểu động cơ thực sự của Việt Nam, tôi muốn nhắc
lại một thành ngữ mới của Nam Bộ: “Nói dzậy mà không phải dzậy?” Phản ứng của Trung Quốc và của Mỹ là hai loại
phản ứng khác nhau về chất. Nếu vì mục đích để phòng thủ, Việt Nam có thể triển
khai hệ thống hỏa tiễn ngay trên bờ còn an toàn hơn nhiều. Khi Mỹ phản ứng với
Việt Nam, chắc Hoa Kỳ đã có những thông tin tình báo về động cơ thực sự đằng
sau “cái gọi là” Việt Nam triển khai vũ khí ra Trường Sa.
Mặc Lâm: Mới đây Trung Quốc đã hứa sẽ cho phép ngư dân Phi
được đánh cá tại khu vực Scaborough khi TT Phi có những tuyên bố rất khó đoán định
lúc mạnh lúc hòa hoãn. Theo Tiến sĩ thì lý do nào Trung Quốc xuống nước? hành động
của Phi hay phán quyết của tòa trọng tài PCA?
TS Đinh Hoàng Thắng: Tôi e rằng, đây không phải là việc
Trung Quốc xuống nước. Ý đồ chiến lược của Trung Quốc đối với cả Mỹ, chứ không
chỉ đối với Phi là không thay đổi, kể cả sau phán quyết của PCA thì Trung Quốcvẫn
xây đắp khu vực Scaborough.
Tuy nhiên, tình hình hậu PCA buộc Trung Quốc phải tính đến
việc điều chỉnh một số động thái thuộc về sách lược, về chiến thuật. Cụ thể
Trung Quốc sẽ lợi dụng chủ trương khó đoán định của Phi để xoay xở sao cho
không mang tiếng mình là kẻ đứng ngoài luật pháp quốc tế, chống lại luật pháp quốc tế, bị mang hình ảnh
xấu… cho nên cố ép Phi ngồi lại nhưng phải bỏ qua phán quyết. Phi ngược lại
cũng biết tận dụng tính pháp lý của phán quyết, tuyên bố có tính hai mặt, khi
nhu khi cương để giảm thiểu rủi ro…
Hơn nữa, vừa qua, Trung Quốc chưa muốn mạnh tay trước Hội
nghị G20. Tới đây, Bắc Kinh vẫn sẽ bác phán quyết, nhưng chắc chắn không thể
bác hoàn toàn (Ít nhắc tới đường lưỡi bò, ít nhắc nhưng vẫn ngấm ngầm hiện thực
hóa ADIZ). Tình trạng mập mờ này sẽ được cả Trung Quốc lẫn Phi duy trì trong một
thời gian nữa, vì lợi ích của mỗi bên…
Cuộc chiến sẽ bùng nổ?
Mặc Lâm: Tiến sĩ có tin vào cuộc chiến giữa Mỹ và Trung Quốc
có thể xảy ra tại biển Đông hay không khi mà giới chuyên gia quân sự Mỹ ngày
càng cảnh giác lớn hơn về khả năng này? Nhất là cuộc tập dượt PLAN của Trung Quốc
nhằm đối phó với nguy cơ nổ ra chiến tranh với Mỹ trên Biển Đông và Hoa Đông.
TS Đinh Hoàng Thắng: Vâng, vài hôm trước đây vào ngày 30
tháng 8, cựu Phó Thứ trưởng Hải quân Hoa Kỳ Seth Cropsey đã viết một bài xã luận
đại diện cho Viện nghiên cứu Hudson, một think-tank về nội trị và ngoại giao của
Hoa Kỳ, dự đoán rằng xung đột giữa hải quân Mỹ với hải quân Trung Quốc là không
thể tránh khỏi.
Nhưng đối với phần đông giới phân tích chiến lược, đối với
những đầu óc tỉnh táo từ cả 2 phía, giữa Trung Quốc - Mỹ khó có thể xẩy ra chiến
tranh. Quyền lợi hai nước Trung Quốc - Mỹ dính chặt, không phải từ bây giờ, mà
từ năm 1949. Tuy nhiên việc đụng độ ngoài biển là hơi khó tránh. Mỹ có ưu thế
vũ khí, Trung Quốc chủ nghĩa cực đoan, mù quáng nghĩ họ sẽ chiến thắng cho nên
cũng khó kìm nén một khi Trung Quốc gây sự với Mỹ hay các nước đồng minh của Mỹ.
Nhưng chiến tranh quy mô lớn khó xẩy ra.
Cuộc tập dượt nhà báo nhắc đến tôi cho chỉ là một đòn nắn
gân giữa các cường quốc Trung-Nhật-Mỹ. Tôi cho rằng ở đây các nước đang hành động
theo tinh thần của minh triết Latinh đó là "nếu muốn hòa bình, hãy chuẩn bị
cho chiến tranh".
Tuy nhiên, chủ nghĩa dân tộc trong khu vực những năm qua bị
đẩy lên khá mạnh, đặc biệt là dân tộc đại hán. Đây là một công cụ của lãnh đạo
Trung Quốc nhằm để ổn định nội bộ và tiếm quyền cho một cá nhân, một phe phái
nào đó. Khi cần Trung Quốc rất dễ đẩy cái dân tộc quá khích này ra bên ngoài.
Đây là nhân tố khó lượng định nhất. Bởi vì không chỉ có một Trung Quốc, trong
lãnh đạo Trung Quốc cũng có nhiều phe phái, người đứng đầu phải cân bằng giữa
các bên, nhất là những đòi hỏi của giới quân sự (PLAN).
Một điểm nữa, các cường quốc họ không thể tỏ ra yếu thế trước
các thách thức mới xuất hiện. Nước nhỏ có thể nhân nhượng, chứ đường đường hai
lớn mà nhân nhượng quá nhiều, người ta cứ sợ chiến tranh vẫn đến kèm theo nhiều
nỗi nhục khác, cho nên họ dóng trống mở cờ là chuyện có thể giải thích được.
Mặc Lâm: Xin cám ơn ông.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét