“Các khoản
không hoàn lại” mà ông Phúc đề cập về thực chất là viện trợ không hoàn
lại nằm trong các dự án viện trợ ODA mà Việt Nam nhận được từ các nhà
tài trợ chính như Ngân hàng thế giới, Quỹ tiền tệ quốc tế, Ngân hàng
Phát triển Á châu, Nhật Bản, châu Âu… Trong các dự án này, phần viện trợ
không hoàn lại chiếm tỷ lệ khoảng 20 – 25%.
Vậy chính thể Việt Nam đã “khai thác có hiệu quả ODA” như thế nào?
Từ nhiều năm
qua, ODA đã trở thành một trong những quốc nạn về tham nhũng. Tỷ lệ thất
thoát bình quân tại nhiều dự án ODA được đồn đoán khoảng 20 – 25%.
Nhưng đó chỉ là mức “hợp pháp”. Thậm chí tỷ lệ “lại quả” ODA còn lên đến
40% – được chứng thực bởi một dự án xây dựng trường tiểu học ở Hà Tĩnh
và giai đoạn 2009 – 2010.
Có rất nhiều bằng chứng về lãng phí và “ăn dày” ODA.
Trong một lần
hiếm hoi, báo điện tử Vietnamnet đã nêu ra một minh họa cụ thể: từ năm
2009-2010, sau khi đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam loan báo sẽ viện
trợ không hoàn lại để một số tỉnh xây trường học và đường sá thì có một
phụ nữ – mà tờ báo không dám nêu tên, chỉ cho biết là cư ngụ tại thành
phố Vinh, tỉnh Nghệ An – đã liên lạc với lãnh đạo nhiều xã ở Hà Tĩnh để
đặt vấn đề chạy dự án, với điều kiện khi thành công phải cắt cho bà ta
40%.
Sau đó nguồn
vốn ODA đã được rót về cho ba xã ở Hà Tĩnh, trong đó có một xã tên là
Gia Phố được nhận 80.000 đô la để xây dựng trường tiểu học. Chính quyền
xã này đã lấy 8.000 đô la chia cho nhau, rồi lấy thêm 24.000 đô la chi
cho người phụ nữ làm môi giới. Tỉ lệ 40% tương tự cũng xảy ra ở huyện
Cẩm Xuyên. Do bị ăn chặn trắng trợn đến thế, các cơ sở giáo dục, đường
sá ở ba xã trên đều sụt giảm mạnh về quy mô và chất lượng.
Từ trước tới
nay, nguồn vốn ODA do các tổ chức tài chính quốc tế và chính phủ nước
ngoài đều quy định hết sức chặt chẽ về việc chính phủ Việt Nam không
được sử dụng số tiền cho vay sai mục đích. Tuy nhiên trong thực tế “đúng
quy trình” của ngân sách Việt Nam, tiền vay nước ngoài, đặc biệt là vay
vốn ODA, có nhiều dấu hiệu đã bị chi sai mục đích và chi xài vô tội vạ.
Tình trạng này rất phổ biến trong 8 năm cầm quyền của Thủ tướng Nguyễn
Tấn Dũng.
Kể cả đến thời Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, cũng có ít nhất một bằng chứng cho thấy vốn ODA bị chi sai mục đích.
Tại một phiên
họp thường kỳ của Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào ngày 22/12/2016, phía
Chính phủ đã đề nghị dùng 4.482 tỷ đồng vốn ODA để cấp vốn điều lệ cho
Ngân hàng Phát triển Việt Nam và Ngân hàng Chính sách xã hội. Câu hỏi
đặt ra là ai và cơ quan nào đã tham mưu cho chính phủ để lấy vốn ODA cấp
cho ngân hàng – một cơ chế thuần túy kinh doanh?
Tục ngữ Việt Nam có câu “ăn vặt quen mồm”…
Việc Chính phủ
đề nghị Quốc hội cấp vốn ODA cho giới chủ ngân hàng cũng là một bằng
chứng mới cho thấy dưới thời Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Chính phủ rất có
thể đã quen với việc dùng tiền ODA để chi cho những mục đích khác, như
thay vì sử dụng đúng mục đích ODA cho các dự án hạ tầng cơ sở và môi
trường, họ đã cắt nguồn vốn này cho các khoản chi tiêu thường xuyên của
chính phủ, thậm chí còn có thể cắt ODA cho các dự án xây dựng trụ sở
hành chính và tượng đài từ hàng ngàn đến hàng chục ngàn tỷ đồng đầy tai
tiếng và cực kỳ đáng lên án.
Thế nhưng điều
kỳ quái lạ là cho đến nay ở Việt Nam vẫn chưa có bất kỳ tổ chức giám
kiểm độc lập nào cho một khu vực được coi là nhạy cảm như ODA. Những tổ
chức phi chính phủ Việt Nam muốn làm việc này thì không được cho phép
thành lập, trong khi đó những tổ chức phi chính phủ nước ngoài vốn có
truyền thống kiểm định những dự án lớn như thế này lại chưa hoạt động ở
Việt Nam, và cũng chưa được được một cơ quan nhà nước Việt Nam nào mời.
Quá hiển nhiên,
đó là lý do vì sao ngay cả những quốc gia được coi là có “thiện cảm”
với Việt Nam như Đan Mạch, Thụy Điển, Úc… cũng phải thẳng tay cắt giảm
viện trợ ODA đối với một chính quyền “ăn của dân không chừa thứ gì”.
Ngay trước thềm
hội nghị nhóm tư vấn các nhà tài trợ giữa kỳ năm 2012, Bộ Ngoại Giao
Đan Mạch đã không ngần ngại tuyên bố ngừng 3/4 dự án ODA tài trợ cho
Việt Nam do nghi ngờ một số cơ quan đơn vị sử dụng chi sai khoảng 11,4
tỷ đồng trên tổng số tiền 69 tỷ đồng do Đan Mạch tài trợ, tức là tương
đương khoảng 19,9 triệu cua-ron.
Năm 2013, phía
Thụy Điển đã bắt buộc phải ngừng vô thời hạn các khoản viện trợ ODA cho
Việt Nam sau khi phát hiện hàng loạt gian dối của quan chức Việt. Sau đó
cả Bộ Ngoại giao Úc và vài quốc gia khác cũng bắt đầu cắt giảm viện
trợ.
Bây giờ thì không còn có thể mơ đến viện trợ không hoàn lại từ trên trời rơi xuống như nhiều năm trước.
Vào tháng 12
năm 2015, Ngân hàng thế giới đã đột ngột thông báo “dừng các khoản vay
ưu đãi đối với Việt Nam”. Từ tháng 7 năm 2017, Việt Nam không còn được
vay theo điều kiện ODA, phải chuyển chủ yếu sang sử dụng nguồn vốn vay
ưu đãi và tiến tới vay theo điều kiện thị trường. Nguồn vốn ODA đã vay
chuyển sang điều khoản trả nợ nhanh gấp đôi hoặc tăng lãi suất lên từ
2%-3,5%.
Tiền nào cũng
là tiền. Viện trợ không hoàn lại là tiền của người dân các nước phát
triển đóng thuế cho chính phủ, và những người dân này sẽ phẫn nộ đến mức
nào khi biết tiền của họ đã bị một quốc gia nằm trong nhóm đầu thế giới
về tham nhũng như Việt Nam “ăn không chừa thứ gì”.
Gieo nhân nào
gặt quả nấy. Từ khoảng ba năm qua, không chỉ các dự án cho vay mà cả
viện trợ không hoàn lại từ phương Tây vào Việt Nam trở nên rất ít, ít
đến mức thảm thiết.
Rất có thể là một bài học cho Thủ tướng Phúc: không còn là cái thời chỉ đi xin viện trợ để “ăn sẵn” nữa.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét