Paris nổi tiếng là xứ sở nghệ thuật, thiên đường của các bảo
tàng, trong đó không thể không nhắc tới bảo tàng Orsay. Musée d’Orsay sở hữu
“kho báu” các tác phẩm nghệ thuật nối tiếng của phương Tây giai đoạn nửa sau thế
kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, đặc biệt bảo tàng Orsay sở hữu bộ sưu tập danh tiếng nhất
của các nghệ sĩ ấn tượng và hậu ấn tượng như Claude Monet, Van Gogh, Edouard
Manet, Paul Cézanne, Pierre-Auguste Renoir, Gauguin … Kho báu nghệ thuật đó đã
giúp musée d’Orsay trở thành một trong những địa điểm du lịch hấp dẫn nhất kinh
đô Ánh Sáng. Nhưng bảo tàng không chỉ nổi tiếng về bộ sưu tập mà lịch sử hình
thành, phát triển cũng như phong cách kiến trúc của Orsay cũng có nhiều điều
đáng nói.
Lâu đài Orsay
Bảo tàng Orsay nằm ở một khu phố sang trọng quận 7, trung
tâm Paris, bên bờ sông Seine, đối diện vườn hoa Tuileries. Ngược dòng lịch sử, ở
vị trí của bảo tàng Orsay hiện nay, vào năm 1810, chính quyền bắt đầu cho xây dựng
một tòa nhà gọi là Palais d’Orsay (điện Orsay) cho bộ Ngoại Giao Pháp, nhưng đến
khi khánh thành vào năm 1838 thì điện Orsay lại thành trụ sở bộ Thương Mại. Vài
năm sau, Palais d’Orsay lại thành trụ sở của Thẩm Kế Viện và Tham Chính Viện.
Tới thời Công Xã Paris, điện Palais bị thiêu rụi vào ngày
24/05/1871. Suốt nhiều năm sau đó, chính quyền đã tính tới chuyện xây lại
Palais d’Orsay hoặc phá hẳn đống đổ nát đi để xây một trường học hay một bảo
tàng nghệ thuật trang trí, nhưng tất cả các dự án đều thất bại. Đống đổ nát
hoang tàn trên nền điện Orsay trở thành nơi là nơi sinh sôi phát triển của nhiều
loại thực vật mới được các nhà sinh học rất quan tâm, các nhà thơ cũng thường
lui tới tìm cảm hứng sáng tác.
27 năm trôi qua, vào năm 1897, khi chỉ còn 3 năm nữa là tới
ngày Paris tổ chức Triển Lãm Hoàn cầu 1900, Công ty đường sắt Orléan được chính
phủ cho phép xây một nhà ga và một khách sạn tại vị trí của Palais d’Orsay để
các khách ngoại tỉnh được đi tàu vào đến tận trung tâm Paris thay vì chỉ dừng ở
ga Austerlitz xa trung tâm như vào thời đó, đồng thời cũng để đón du khách và
các phái đoàn quốc tế tới dự Triển Lãm Hoàn Cầu 1900. Nhiều người tỏ ra lo ngại
nhà ga sẽ phá vỡ cảnh quan, làm hỏng diện mạo của khu phố sang trọng bên bờ
sông Seine. Nhưng đa phần công chúng vẫn ủng hộ dự án.
Ga xe lửa Orsay
Ga Orsay được khởi công xây dựng vào năm 1898 theo bản thiết
kế của kiến trúc sư danh tiếng Victor Laloux và được khánh thành đúng ngày Quốc
Khánh Pháp 14/07/1900. Đội ngũ kỹ sư, công nhân xây dựng tự hào là trong thời
gian kỷ lục hai năm đã hoàn thành nhà ga Orsay. Mang phong cách kiến trúc công
nghiệp táo bạo với vật liệu xây dựng chính là sắt, với cấu trúc khổng lồ nặng gấp
rưỡi tháp Eiffel, nhưng lại có vô vàn họa tiết trang trí trên mặt đá, ga Orsay
là một ví dụ điển hình cho sự đối lập trong kiến trúc hồi đầu thế kỷ XX.
Mặt ngoài nhà ga được xây dựng bằng đá với nhiều họa tiết
trang trí theo phong cách chiết trung. Còn nội thất nhà ga được thiết kế theo
trường phái hiện đại, với mái vòm bằng kính khung sắt. Nhà ga có 16 đường tàu ở
tầng hầm, nhiều dây chuyền vận chuyển, nâng hành lý, cầu thang máy cho hành
khách … Sảnh chính ở tầng trệt cao 32m, rộng 40m và dài 138m. Ngoài ra, phải kể
tới một khách sạn hiện đại hạng sang nằm ở cuối nhà ga, về phía tây, với 370
phòng, một nhà hàng hạng sang và một phòng đại tiệc vô cùng sang trọng.
Một điểm khác biệt là nhà ga Orsay đón cả các con tàu hiện đại
chạy bằng điện chứ không chỉ tàu hơi nước như ở ga Austerlitz. Nhà ga tấp nập
trong suốt 30 năm. Các chuyến tàu chở lãnh đạo nước ngoài đến thăm Paris đều dừng
tại ga Orsay. Rồi kỹ thuật ngày càng tân tiến, đầu máy xe lửa ngày càng có tốc
lực cao nên các đoàn tàu được kéo dài hơn, nhiều kè tàu ngày càng trở nên quá
ngắn so với đoàn tàu, việc kéo dài kè tàu lại không đơn giản. Thêm vào đó, thói
quen đi lại của người dân dần thay đổi, xe hơi phát triển, dân cư tập trung
ngày càng đông ở khu phố có nhà ga Austerlitz. Chính vì thế, hoạt động của ga
Orsay giảm dần.
Từ năm 1939, tại nhà ga Orsay, chỉ có các tuyến tàu nối
Paris với vùng phụ cận, còn các tàu liên tỉnh thì chuyển về ga Austerlitz. Năm
1945, vào cuối Thế Chiến Đệ Nhị, nhà ga trở thành trung tâm chuyển phát bưu phẩm
cho tù nhân chiến tranh, rồi thành trung tâm đón tiếp tù nhân chiến tranh và những
người còn sống sót và trở về từ các trại tập trung ở Đức. Từ năm 1950, chỉ còn
một vài đường tàu hoạt động. Và hoạt động đường sắt của nhà ga chính thức chấm
dứt vào năm 1958.
Trong những năm 1960, nhà ga thành phim trường của nhiều bộ
phim, một nhà hát cũng được đưa vào hoạt động … Khách sạn trong nhà ga cũng dừng
hoạt động. Lãnh đạo ngành du lịch Paris muốn xin phép chính phủ phá dỡ nhà ga để
xây một khách sạn quốc tế sang trọng, quy mô lớn. Nhiều kiến trúc sư nổi tiếng
thời đó đã gửi bản thiết kế dự thi. Cuối cùng, thiết kế của hai kiến trúc sư
René Coulon và Gillet được lựa chọn. Theo thiết kế đó, khách sạn gồm 800 phòng,
cao 8 tầng, với các phòng hội nghị chứa được 1.250 người, hai nhà hàng, nhiều cửa
hiệu và một bãi đậu xe 700 chỗ.
Năm 1970, giấy phép phá dỡ nhà ga Orsay đã được cấp nhưng
ông Jacques Duhamel, bộ trưởng Văn Hóa dưới thời tổng thống Georges Pompidou,
có ý kiến phản đối dự án xây dựng khách sạn của hai kiến trúc sư Coulon và
Gillet. Năm 1973, nhà ga Orsay được ghi vào danh sách bổ sung các công trình lịch
sử, và chính thức được xếp hạng công trình lịch sử của Pháp vào năm 1978.
Bảo tàng Orsay
Ban giám đốc cơ quan phụ trách bảo tàng của Pháp đề xuất cải
tạo nhà ga thành một bảo tàng nhằm giới thiệu toàn bộ các tác phẩm nghệ thuật
giai đoạn nửa cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, với mong muốn bảo tàng mới sẽ
làm « cầu nối » cho bộ sưu tập của bảo tàng Louvre với các tác phẩm trưng bày
trong bảo tàng quốc gia về nghệ thuật hiện đại (Centre Georges Pompidou). Dự án
trên đã được tổng thống đương nhiệm Georges Pompidou chấp thuận. Sau này, các tổng
thống kế tiếp là Valéry Giscard d’Estaing và François Mitterand cũng ủng hộ dự
án cải tạo nhà ga Orsay thành bảo tàng nghệ thuật.
Năm 1978, Nhà nước Pháp tổ chức một cuộc thi thiết kế và
nhóm Kiến Trúc ACT gồm 3 kiến trúc sư trẻ đã thắng cuộc. Theo ý tưởng của ba kiến
trúc sư Pierre Colboc, Renaud Bardon và Jean-Paul Philippon, cửa vào ở phố
Bellchasse được giữ nguyên, các phòng mái vòm của nhà ga Orsay cũ được cải tạo
thành lối đi chính còn sảnh chính dài, rộng và thông thoáng của nhà ga trở
thành phòng trưng bày chính. Sườn mái trên nóc cao của nhà ga cũng được cải tạo
thành phòng trưng bày trải dài. Còn các cột trụ, thanh xà bằng kim loại (tổng
trọng lượng 12.000 tấn) và kiểu trang trí bằng đá giả hoa vẫn được giữ nguyên.
Nhìn một cách tổng thể, cấu trúc của công trình cũ vẫn được bảo toàn với mái
vòm kính, khung sắt, cao, dài, rộng.
Nghe thì đơn giản vậy nhưng cải tạo một nhà ga, một công
trình chuyên phục vụ việc đi lại với nhiều tiếng ồn ào, chuyển động thành một bảo
tàng, một nơi cần sự yên tĩnh, kín đáo để các du khách thả hồn chiêm ngưỡng nghệ
thuật lại không hề đơn giản chút nào. Nếu chỉ cần có hai năm để xây dựng nhà ga
thì các kỹ sư phải mất tới gần 10 năm mới hoàn thành công tác cải tạo nhà ga
thành bảo tàng.
« Điện Panthéon » của ngành nghệ thuật
Tháng 06/1986, khi nhà ga Orsay đã được cải tạo xong, các
tác phẩm nghệ thuật bắt đầu được vận chuyển đến. Phải cần 6 tháng mới có thể xắp
xếp, treo 2.000 bức tranh, trưng bày 600 tác phẩm điêu khắc, các maquette kiến
trúc, tranh vẽ chì, ảnh …
Ngày 01/12/1986, tổng thống François Mitterand khai trương bảo
tàng Orsay. Cũng giống như nhiều công trình khác như tháp Eiffel, bảo tàng
Pompidou …, khi mới đi vào hoạt động, musée d’Orsay đã chịu nhiều chỉ trích dữ
dội từ giới chuyên môn và công chúng, không chỉ về kiến trúc mà còn về việc lựa
chọn các tác phẩm nghệ thuật để trưng bày. Nhưng bảo tàng Orsay đã nhanh chóng
vươn lên thành « điện Panthéon của nghệ thuật » giai đoạn nửa cuối thế kỷ XIX,
đầu thế kỷ XX. Sau 30 năm hoạt động, với hơn 6.000 tác phẩm nghệ thuật, Orsay
hiện là một trong những bảo tàng có giá trị nhất, nổi tiếng nhất Paris và là một
trong những bảo tàng thu hút đông khách tham quan nhất thế giới.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét