Thảm họa quốc gia về ô nhiễm môi
trường đã hiển hiện qua sự kiện cá chết hàng loạt ở các tỉnh ven biển miền
Trung. Giới khoa học cho rằng đây là hậu quả của nhiều thập niên phát triển
kinh tế bằng mọi giá và xem nhẹ việc hủy hoại môi trường. AFP
Che chắn và trấn áp tiếng dân
Trong khi những xí nghiệp lỗi thời
ô nhiễm cao như khoáng sản, luyện kim, điện than, hóa chất, bị kiểm soát chặt
chẽ và tẩy chay khắp thế giới, Việt Nam lại hoan hỉ chào đón họ, cho họ chốn vạn
đại dung thân 50 đến 70 năm. Khi tai họa đổ ra, dân chúng tố cáo các vi phạm của
họ, chính quyền lại che chắn cho họ và trấn áp tiếng dân. Chính sách phát triển
hiện nay là đầu tư và đầu tư bất chấp tác động nặng nề và lâu dài trên môi sinh
con cháu phải gánh chịu.
Nhà máy luyện thép Hưng Nhiệp của
công ty Formosa là một dự án đại quy mô trên thế giới, với công suất khởi đầu
7,5 triệu tấn/năm và số vốn 15 tỉ USD, tự nó xếp hàng thứ 18 nếu so sánh về khả
năng sản xuất thép của các quốc gia trtên thế giớị. Khi xây dựng họ đã xả nước
thải ô nhiễm ra biển Hà Tĩnh gây ra thảm trạng cá chết trải rộng 200 km duyên hải
Trung Việt một năm trước đây. Công Ty Formosa đã nhận lỗi và thoả thuận với
chính quyền Việt Nam bồi thường 500 triệu USD dù giới chuyên gia thẩm định thiệt
hại có thể cao hơn cả trăm lần.
Cho đến nay, môi sinh biển vẫn
chưa hồi phục, hải sản chưa an toàn và đơn tố cáo và khiếu nại của dân không được
xét xử. Chính quyền gần đây đã nhìn nhận phải 50 năm hay lâu hơn biển mới hy vọng
được phục hồi và đã kiểm tra Formosa buộc họ khắc phục mọi lỗi lầm trước khi
cho hoạt động. Vừa qua chính quyền tuyên bố Formosa đã khắc phục 52 trong 53 vi
phạm, dù chưa hoàn chỉnh vẫn cho phép Formosa đi vào hoạt động.
Lỗi thứ 53 là Formosa là một vi
phạm cố ý có tính hình sự, vì đã âm thầm tráo đổi kỹ thuật của lò dập cốc (có mục
đích dập lửa và làm nguội) thay vì dùng khí trơ khô lại đổi thành nước ướt để
tăng lợi nhuận. Đó là một hành vi gian lận mờ ám vì ô nhiễm từ kỹ thuật ướt xả
ra cao hơn kỹ thuật khô hai đến ba lần và sản lượng thép làm ra được lại kém đi
mất 20%. Ô nhiễm giúp Formosa tăng lợi nhuận nhưng dân cư phải trả giá bằng sức
khoẻ, giảm tuổi thọ và sống trong môi sinh suy thoái không thể vãn hồi.
Không ý thức trách nhiệm
Hiện trường nơi xảy ra vụ nổ ở lò
cao số 1 của Công ty Formosa. Courtesy NLĐ
Sau thảm trạng môi sinh biển năm
ngoái, dân cư mong đợi chính quyền và Formosa rà soát lại toàn bộ quy trình và
thiết kế nhà máy để bảo đảm không cho ô nhiễm nhà máy khuếch tán ra ngoài mất
kiểm soát trong mọi tình huống. Nhưng cả Formosa và chính quyền đã không có khả
năng, trình độ chuyên môn và ý thức trách nhiệm để tiên liệu và đối phó với nhà
máy đầy ô nhiễm bất kham này. Chỉ một ngày sau khi long trọng cho nhà máy bắt đầu
hoạt động đã xảy ra một vụ cháy và tiếng nổ vang xa ba km vẫn còn nghe thấy.
Việc không dừng ở đó, vì chính
quyền điều tra và kết luận rằng thiết bị lọc bụi tại lò vôi bị vỡ gây ra, và nổ
lò vôi là bình thường. Giải thích này hoàn toàn phi cơ sở khoa học và mang dấp
dáng một màn the che chắn thiếu trình độ.
Hình trên cho là nơi gây nổ cháy
nhưng không có một chút vết tích khói bụi cháy bám vào. Vôi không phải là chất
cháy được, bụi vôi không có trong danh sách bụi có khả năng cháy. Hình ảnh bụi
khói bốc lên nghi ngút trong ánh lửa bao cả nhà máy là chứng cớ phản ứng cháy của
nhiên liệu có nhiệt lượng cao. Như thế, lò vôi không chỉ chứa vôi phải chứa
nhiên liệu; nhiên liệu trộn vào có thể chỉ vì tắc trách của nhân công, hay do hệ
thống lọc bụi vôi hút cả bụi than nơi khác trộn lẫn vào, do thiết kế hay nhà thầu
thực hiện sai lầm.
Giả thuyết nổ cháy do vôi là phản
khoa học phải bác bỏ, giả thuyết do bụi than có khả năng tin cậy cao nhất vì
quy trình lò luyện cốc cần cả vôi và than tại nhà máy. Thực vậy, than đá là chất
dễ bắt cháy, bụi than nhỏ sẽ có nhiều diện tích mặt tiếp xúc với oxy nên bụi
than có nguy cơ nổ cháy rất cao. Nếu bụi than bị hút chung vào hệ thống lọc bụi
vôi khi nồng độ than đủ 60g/m3 và chạm phải nguồn lửa (Ignition sources) chạm mặt
có nhiệt độ ở 540 C là đủ điều kiện để nổ.
Giả thuyết tin cậy thứ hai là khi hệ thống cung cấp điện trong nhà máy
không được thiết kế bằng những thiết bị an toàn chế tạo chỉ để dùng trong khu vực
có nguy cơ nổ cháy (classified electrical devices), những nơi có bụi than hay
khí đốt cháy (flammable gas) nếu dùng thiết bị điện loại thường sẽ
"spark" phát lửa và gây ra cháy nổ.
Những vấn đề môi sinh từ Formosa
có thể khắc phục không? Không vì vài lý do sau:
1.Không thể khắc phục vì đầu tư
vào dự án này không còn hiệu quả kinh tế. Hiện nay thị trường thép thế giới chỉ
tiêu thụ được nửa công suất các nhà máy thép đang hoạt động. Không chủ đầu tư
nào lại bỏ thêm hàng trăm triệu vốn bảo vệ môi sinh để phải gánh lỗ hơn lên.
2.Không thể khắc phục vì trình độ
văn hoá chuyên môn và kinh nghiệm của Formosa và chính quyền không đủ khả năng
để tiên liệu và giải quyết tận gốc các sự cố kỹ thuật phức tạp.
3.Không thể khắc phục vì hệ thống
tư pháp không độc lập nên không áp chế được chính quyền và xí nghiệp. Chính vì
thế thương lượng với chính quyền là đáp án nhanh chóng, dễ dàng và ít tốn kém
nhất cho xí nghiệp như món tiền 500 triệu năm ngoái.
4.Không thể khắc phục khi Việt
Nam vẫn tin vào 16 chữ vàng.
Khách không bỏ rác nhà mình nếu
mình không mời họ mang vào, cả nước đều biết rõ nếu khắc phục được bốn nguyên
nhân trên, đất nước sẽ được trở về lộ trình bền vững, chính quyền sẽ được lòng
90 triệu dân và đầu tư bền sạch sẽ đổ vào.
Phạm Phan Long
Viet Ecology Foundation
-----
Notes:
1.RFA tường trình bản tin về
Formosa:
http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/formosa-blast-cl-06012017073823.html
giúp chia sẻ ý kiến dân cư nhưng cũng giúp chính quyền che đậy sự thật vì không
phân tích lời giải thích của chính quyền về nguyên nhân vụ nổ hoàn toàn phi
khoa học. Hy vọng RFA giúp sớm phổ biến bài nhận định vừa gởi để sự thật được
sáng tỏ hơn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét