Sáu tháng kể từ khi cá chết hàng loạt, người dân Việt Nam vẫn vô cùng tức giận
HỒNG KÔNG – Sau tháng sau sự việc xả thải ra biển khiến cá
chết hàng loạt và hủy hoại các làng chài dọc vùng biển miền trung Việt Nam, nỗi
tức giận của người dân vẫn chưa nguôi, đẩy chính phủ phải đối mặt với tình thế
khó giải quyết.
Trong một diễn biến mới nhất liên quan đến vụ việc, hàng
ngàn người biểu tình đã bao vây trụ sở một nhà máy thép ở Hà Tĩnh vào Chủ Nhật
vừa qua, hưởng ứng cùng những cuộc biểu tình đã nổ ra ở các thành phố lớn của
Việt Nam từ hồi tháng Tư khi các bức ảnh chụp xác cá chết được chia sẻ rộng rãi
trên mạng xã hội.
Sau nhiều tuần giữ im lặng, cuối tháng Sáu vừa qua chính quyền
đã thừa nhận nhà máy thép Formosa Hà Tĩnh, được sở hữu bởi một tập đoàn Đài
Loan, chính là thủ phạm gây ra vụ cá chết hàng loạt bằng việc xả chất thải xuống
biển Đông.
Formosa sau đó đã nhận trách nhiệm và đồng ý bồi thường 500
triệu USD cho những thiệt hại mà nhiều người Việt tin rằng đây là một trong những
thảm họa môi trường tồi tệ nhất trong lịch sử Việt Nam hiện đại.
Tuy nhiên, những ngư dân ở đây, nơi mà đánh bắt cá đóng vai
trò chính của nền kinh tế, vẫn tiếp tục biểu tình mạnh mẽ để phản đối chính quyền
và Formosa.
Trong cuộc biểu bình do các giáo dân tổ chức vào Chủ Nhật vừa
qua, rất nhiều video và ảnh chụp đã ghi lại cảnh lực lượng công an chống bạo động
bên ngoài nhà máy thép đã có xô xát với người biểu tình trước khi tháo chạy khỏi
hiện trường.
Những người tham gia biểu tình trả lời phỏng vấn qua điện
thoại rằng họ tham gia tuần hành để yêu cầu đóng cửa nhà máy Formosa và yêu cầu
công ty này bồi thường thiệt hại cho họ. Trong vài tuần gần đây, hàng trăm người
dân Hà Tĩnh đã khởi kiện nhà máy này với sự giúp đỡ của bên Công giáo.
“Chính phủ cố tình che đậy thông tin để bảo vệ Formosa,” ông
Tran Viet Hoa, một ngư dân cho biết thu nhập của ông đã giảm tới 70 phần trăm
vì cá chết hàng loạt. “Nếu Formosa còn ở lại Việt Nam và không trả lại môi trường
sạch sẽ cho chúng tôi thì chúng tôi còn tiếp tục biểu tình.”
Hoang Kim, một người tham gia biểu tình, nói rằng anh thấy
có đến hơn 4000 người tham gia và phần lớn đều là những người Công giáo. Anh
cho biết, đoàn người biểu tình có thể dễ dàng đột nhập vào phía trong nhà máy
nhưng họ đã không làm vậy bởi họ chỉ muốn nêu rõ quan điểm của mình chứ không
muốn phá hoại của công.
Nhiều nhà hoạt động cho biết, các bài viết trên mạng của nhiều
cơ quan báo chí quốc doanh đã nhanh chóng bị chính quyền Việt Nam xóa đi, nhưng
cuộc biểu tình đã được thảo luận rộng rãi trên Facebook. Cả Bộ Ngoại giao Việt
Nam hay các quan chức cấp cao của Formosa đều từ chối đưa ra bình luận về việc
này.
Vụ cá chết lần này gây ảnh hưởng đến bốn tỉnh miền Trung
không phải là sự cố môi trường đầu tiên làm bùng lên cơn tức giận ở Việt Nam. Hồi
năm ngoái, hàng trăm người đã tổ chức các cuộc biểu tình hằng tuần tại thủ đô
Hà Nội, để phản đối kế hoạch chặt bỏ 6700 cây xanh của chính quyền thành phố.
Cuộc biểu tình kết hợp với sự phẫn nộ trên các phương tiện truyền thông đã khiến
chính quyền phải hoãn lại kế hoạch này vô thời hạn.
Tuy nhiên, sự việc cá chết gây ảnh hưởng rộng lớn hơn vụ biểu
tình chặt cây ở Hà Nội, một phần là vì nó làm xấu hình ảnh của ngành đánh bắt hải
sản và khiến nhiều người phải nghi ngại về loại thực phẩm chính trong chế độ ăn
của họ.
Hơn nữa, rất nhiều người Việt Nam thấy nhà máy Formosa Hà
Tĩnh chính là biểu tượng của sự ảnh hưởng kinh tế từ phía Trung Quốc lên Việt
Nam – một chủ đề nhạy cảm về chính trị mà chính quyền độc đảng Việt Nam đã cố hết
sức khỏa lấp đi, đặc biệt là khi Trung Quốc liên tục gia tăng căng thẳng về địa
chính trị ở Đông Nam Á bằng việc tuyên bố chủ quyền ở vùng lãnh thổ tranh chấp
trên biển Đông.
Không có bất kì dấu hiệu nào chứng tỏ sự liên đới của Bắc
Kinh trong kế hoạch này, nhưng một số người Việt Nam vẫn tập trung vào sự xuất
hiện của các công nhân Trung Quốc có mặt tại đó và không để ý đến sự khác biệt
giữa Trung Quốc và Đài Loan, một hòn đảo tự trị mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền.
Vào tháng Năm năm 2014, nhà máy này là nơi tập trung những vụ
biểu tình có tính chất bạo lực nhằm phản đối việc Trung Quốc hạ đặt giàn khoan
trên vùng biển tranh chấp ngoài khơi biển Đông. Lúc đó, nhà máy này vẫn đang
trong quá trình thi công, và có rất nhiều thợ xây đến từ các công ty quốc doanh
thuộc tập đoàn Trung Quốc Metallurgical được thuê để xây dựng nhà máy. Cũng
trong làn sóng bạo loạn đó, những người biểu tình đã phá hoại nhiều nhà máy ở
miền nam Việt Nam thuộc sở hữu của Hàn Quốc và Đài Loan.
Sau khi bốn công nhân Trung Quốc bị giết hại, chính phủ nước
này đã sơ tán khoảng 3000 công nhân khỏi nhà máy bằng đường thủy.
Tháng Sáu vừa qua, sau nhiều tháng trời từ chối đưa ra kết
luận nguyên nhân khiến cá chết hàng loạt, cuối cùng chính phủ Việt Nam đã phải
thừa nhận rằng vụ việc này xảy ra sau khi nhà máy thép Formosa xả thải chất
phenol, cyanua, và sắt hydroxit xuống biển.
Tuy nhiên, phía chính quyền không hề đưa ra bất cứ một bằng
chứng khoa học nào để củng cố cho kết luận của họ, làm dấy lên câu hỏi rằng liệu
các chất độc khác có được phát hiện nhưng không được công bố hay không, ông
Nguyễn Đức Hiệp, một chuyên gia về môi trường tại Úc và hiện đang làm nghiên cứu
ngắn hạn đại học Tôn Đức Thắng, cho biết.
“Nếu các kim loại nặng như chì, thủy ngân, cadmium, asen có
trong nước biển thì chúng sẽ tồn tại rất lâu và gây độc hại vì chúng có thể xâm
nhập vào chuổi thức ăn, gây ra nhiều mối nguy hại,” giáo sư Hiệp cho biết. Ông
cũng nói thêm rằng ba kim loại được công bố kia were not necessarily toxic to
fish trong dài hạn.
“Rất nhiều người nghi ngờ lý do các báo cáo khoa học không
được đưa ra là vì trong nước biển có chứa quá nhiều kim loại nặng,” ông nói
thêm.
Truyền thông nhà nước cho biết đã có hàng chục nghìn lao động
bị mất việc làm vì cá chết hàng loạt, và những người biểu tình đang chất vấn
chính phủ rằng có thật thảm họa này đã được giải quyết hoàn toàn hay không.
Ông Nguyen Viet Thanh, một giáo sư chuyên về kinh tế học môi
trường tại Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết rất khó để tách rời hệ quả của việc
xả thải ra môi trường và ảnh hưởng của việc đánh bắt cá quá nhiều và các vấn đề
khác vốn luôn gây ảnh hưởng đến vùng duyên hải của Việt Nam.
Nhưng ông cũng nói rằng chính sự thiếu tin tưởng vào chính phủ
cùng với sự liên đới của nhà máy Formosa với Trung Quốc và Đài Loan đã tiêu diệt
lòng tin của người tiêu dùng trong nước về hải sản, khiến ngư dân gặp rất nhiều
khó khăn để kiếm sống.
Ông Lê Quang Bình, cựu giám đốc Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh
tế và Môi trường, cho biết những tuyên bố đầy mâu thuẫn của vài bộ trường trong
mấy tuần gần đây chỉ càng làm tăng thêm mối nghi ngờ. Và bởi vì có rất nhiều
người Việt Nam đang tranh luận về việc này trên mạng xã hội, nên họ có thể phát
hiện ra những điểm mâu thuẫn và yêu cầu trách nhiệm giải trình nhiều hơn “Ở Việt
Nam, thông thường mọi người toàn tránh né chuyện chính trị vì nó rất nhạy cảm
nhưng giờ họ hiểu ra rằng họ không thể lảng tránh chính trị mãi được vì chính
trị và chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của họ.”
Một dấu hiệu cho thấy công chúng cũng tham gia vào cuộc
tranh luận này chính là hashtag #TôiChọnCá được phổ biến rộng rãi trên mạng xã
hội. Đây chính là lời đáp trả lại khi một đại diện của Formosa phát biểu rằng
người Việt Nam nên quyết định xem nên đánh bắt cá hay “xây dựng một nhà máy
thép hiện đại.” Trên Facebook còn lan truyền một bức tranh biếm họa tổng thống
Obama khi sang thăm Việt Nam đã tuyên bố “Tôi chọn cá” khi dùng bữa tối với các
quan chức Việt Nam.
Giáo sư Jonathan London, một chuyên gia về Việt Nam tại đại
học Leiden ở Hà Lan, cho biết việc công chúng quan tâm đến sự kiện cá chết thực
sự là một thách thức lớn đối với những lãnh đạo cấp cao Việt Nam, những người vừa
mới nhậm chức vào mùa xuân năm nay.
“Họ đang cố làm điều gì đó mà không nhà lãnh đạo nào từng
làm, mà chủ yếu là xoa dịu nỗi tức giận vốn đang được thể hiện thoải mái trong
cuộc sống hằng ngày.”
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét