Cái gì là cơ sở để Trung Quốc đang hành động hung hăng tại
Biển Đông? Họ hành động như Biển Đông là ao nhà của họ, gần như không để ý luật
pháp quốc tế là gì. Liệu có phải đây là mánh khóe chính trị của Tập Cận Bình? Nếu
một người khác làm sếp Trung Nam Hải liệu ông ta có làm như vậy không? Có phải
vì Trung Quốc giầu? Có phải vì Trung Quốc tham vọng bá quyền hay tại vì họ muốn
dân tộc Trung Hoa trường tồn vĩnh cửu? Hay là do các yếu tố văn hóa truyền thống
đã thúc đẩy họ hành động như vậy? Nếu là yếu tố văn hóa truyền thống thì không
chỉ Tập Cận Bình mà ai làm sếp Trung Nam Hải cũng vậy thôi.
Vì vậy, cần phải tìm hiểu yếu tố căn cốt cơ bản nhất của nền
văn hóa Trung Hoa để xem có phải đó là cơ sở thúc đẩy hành động hiện nay của họ
hay chỉ là hứng khởi mang tính nhiệm kỳ của một nhà cầm quyền nào đó. Nếu thực
có một yếu tố như vậy thì nó phải tồn tại một cách phổ quát đối với mọi người
Trung Hoa. Dù là ai, cương vị nào, cũng đều mang trong máu cái yếu tố ấy. Và ở
địa vị càng cao thì yếu tố ấy càng bộc lộ mạnh mẽ và càng chi phối toàn diện từ
tư duy chiến lược đến hành vi hàng ngày của họ. Tức là yếu tố ấy có tầm phổ
quát vừa ở mức vĩ mô và vửa ở mức vi mô nữa. Nó tác động lên không chỉ một người
mà cả hàng tỉ người Trung Quốc. Nếu quả thực có một yếu tố văn hóa như vậy thì
chúng ta phải tìm ra nó để xây dựng nên phương cách ứng xử khôn khéo với Trung
Quốc, để trở thành hàng xóm vĩnh viễn với họ một cách hòa bình và lịch sự, theo
tư thế bình đẳng.
Cách đây đã lâu lắm tôi được đọc Sử ký Tư Mã Thiên do Nhữ
Thành dịch (Nhữ Thành chính là Cụ Phan Ngọc một nhà Hán Học lừng danh đời nay).
Trong lời giới thiệu cuốn ấy, Ông bảo văn của Tư Mã Thiên trùng trùng điệp điệp
như núi, trèo lên một đỉnh núi lại nhìn thấy nhiều đỉnh núi cao to hùng vĩ hơn,
đấy chính là chất văn của Tư Mã Thiên. Rồi ông kết luận nền văn hóa Trung Hoa cực
kỳ vĩ đại, ta chỉ có thể biết được phần nào mà không thể biết hết. Tôi hoảng
quá, hỏi cha mình. Cụ bảo thằng Tầu chỉ thâm, chứ có quái gì. Hai thái độ đó
làm tôi bỏ luôn ý định nghiên cứu văn hóa Trung Quốc, mà đi nghiên cứu Vật Lý.
Bây giờ trước những sự kiện thời sự của năm 2016 này tôi lại
nghĩ về cái sự vĩ đại của nền văn hóa Trung Quốc. Nó là cái gì nhỉ. Là sự vĩ đại
của đa dạng và phong phú hay là sự vĩ đại của thâm sâu và cao cả.
Trước khi thống nhất thành một đế chế vào thời nhà Tần,
Trung Quốc gồm nhiều quốc gia. Mỗi quốc gia là một gia tộc theo nghĩa đen. Thời
kỳ tiên Tần là thời kỳ kéo dài vài trăm năm, là thời kỳ của sự tiêu diệt các quốc
gia nhỏ để hình thành các quốc gia lớn hơn. Quốc gia mới hình thành rộng hơn về
đất, đông hơn về dân, mạnh hơn về quân bị. Quá trình ấy cứ dần dần tiêu diệt hết
cả thất hùng trong thời chiến quốc, rồi chỉ còn lại một đế chế thống nhất toàn
cõi Trung Hoa gọi là nhà Tần. Các quốc gia bị tiêu diệt chỉ còn lại trong ký ức.
Ví dụ Trương Phi ra trận thường hét to lên rằng “Ta là Trương Dực Đức người nước
Yên đây”. Câu ấy nghĩa thế nào. Nước Yên đã bị Tần Thủy Hoàng tiêu diệt hơn 400
năm rồi cơ mà. Hồi Trương Phi sống là thời tan rã của nhà Hán. Mà nhà Hán đã tồn
tại hơn 400 năm rồi. Lẽ ra Trương Phi phải nói “Ta là Trương Dực Đức người nhà
Hán đây” mới đúng chứ. Vì Trương Phi đang phò Lưu Bị khôi phục nhà Hán cơ mà.
Thực ra, trong sâu thẳm cõi lòng, trong mỗi dòng chảy nơi huyết quản, đối với
Trương Phi chỉ có nước Yên, không có nhà Hán. Chính Ông cũng không ý thức điều ấy,
vì nó ăn sâu vào tiềm thức từ mấy trăm năm rồi. Mối thù mất nước mà cha ông cụ
kỵ nhà Trương Phi truyền lại cho ông vẫn hàng ngày thôi thúc mọi hành động của
ông. Trong Sử Ký còn có chuyện Kinh Kha mưu giết Tần Vương. Chuyện rất hay, đọc
mãi không chán. Nhưng hay nhất và cảm khái nhất vẫn là lời thơ đưa tiễn:
Gió vi vút chừ, sông Dịch lạnh tê
Tráng sỹ một đi chừ không trở về
Mở rộng ra, lịch sử Trung Quốc lịch sử của mất nước, sợ sệt,
căm hờn và âm mưu trả thù. Tam Quốc diễn nghĩa được dân Tàu xem là một áng văn
chương bậc nhất thì cũng là tổ hợp của những chuyện mất nước và trả thù. Trong
mấy ngàn năm của lịch sử nước Tàu, có những đoạn thịnh trị và tao loạn. Thịnh
trị là sự thành công của trả thù, tao loạn là sự khởi phát một quá trình trả
thù mới. Trị loạn ở nước Tầu không phải là do sự phát triển của lực lượng sản
xuất vượt quá khuôn khổ của quan hệ sản xuất. Trị loạn ở Tầu là do thành công
hay thất bại của các kế hoạch trả thù. Nhà Minh là một đại đế chế cũng hình
thành nên từ sự thành công của việc trả thù người Nguyên. Chu Nguyên Chương là
Minh Thái Tổ. Lẽ ra khi thành công thì ông phải giải hết oán thù thì ông lại giết
thêm người. Ông sợ những người có tử vi giống mình có thể cướp ngôi, nên ra lệnh
giết hết những người cùng ngày tháng năm sinh với ông.
Những người Minh Hương đến miền Nam nước ta sinh sống cũng
là dòng di dân của những người sợ sệt và mang mộng trả thù theo phong trào “Phản
Thanh phục Minh”. Trong văn học hiện đại Tiếng Trung, thì chưởng Kim Dung là
hay nhất. Nhưng đọc kỹ thì đây chính là các câu chuyện về sự trả thù. Người Tầu
xem Vạn lý Trường Thành là một công trình văn hóa vĩ đại nhất của họ thì chính
công trình ấy được xây nên vì Tần Thủy Hoàng lo sợ kẻ thù phương Bắc.
Thơ ca, văn học, hội họa, nghệ thuật của Tầu được sinh ra bởi
rất nhiều các bậc tài hoa. Xét kỹ thì thấy họ tìm đến những lãnh vực tinh thần
đó như một lối giải thoát khỏi lòng thù hận. Chính Tư Mã Thiên là một ví dụ
sinh động nhất cho nhận định này. Ông tự biết không thể trả mối hận lớn của
mình, nên ông bèn gửi căm thù vào tác phẩm. Thậm chí, ông còn sợ tác phẩm ấy
không thể chào đời được nên lại chôn nó vào tường. Cho nên có thể nói các bộ
môn văn hóa Trung Hoa là nơi trú ngụ và nơi xả thoát của lòng thù hận. Lão
Trang là một trường phái tư tưởng quan trọng của văn hóa Trung Hoa. Lão Trang đề
cao vô vi. Vô vi là quay về với hư vô. Nhưng quay về từ đâu? Chắc là quay về từ thù hận, bỏ thù hận để qua
về vô vi. Theo Lão Trang tức là bỏ thù hận mà về với hư vô. Tất nhiên nếu được
như vậy, về với vô vi, thì thật vô cùng vĩ đại. Nhưng ở tuổi nào thì con người
có thể bỏ thù hận mà về với hư vô?
Văn hóa Tầu không có một giai đoạn Phục Hưng. Thực vậy, sau
thời kỳ trung cổ, sau giai đoạn đè nén của Nhà thờ Thiên Chúa giáo, châu Âu được
giải thoát. Con người có tự do. Chính
giai đoạn tự do ấy được gọi là thời kỳ Văn Hóa Phục Hưng. Các giá trị văn hóa của
thời Phục Hưng là kết quả của sự tìm tòi và sáng tạo trong tự do. Lịch sử nước
Trung Quốc chưa từng có giai đoạn ấy. Cho đến tận thời điểm hiện tại cũng vẫn vậy.
Nhân dân Trung hoa vẫn chưa thể bước vào một thời kỳ mà ở đó con người được tự
do, được hân hoan sáng tạo ra các giá trị văn hóa.
Nước Tầu là một nền văn minh lớn, nhưng lại không sản sinh
ra một tôn giáo lớn, cũng không là bệ đỡ cho một tôn giáo lớn nào. Tại sao vậy,
vì lòng thù hận không thể sản sinh ra tôn giáo. Mọi tôn giáo lớn đều xuất phát
từ tình thương. Khổng tử chỉ là một nhà tư tưởng chứ không phải là một giáo chủ.
Học thuyết tư tưởng của ông đề cao chữ nhân. Nhưng lại là chữ nhân một chiều. Tức
là thương người một chiều. Người dưới chỉ có quyền yêu thương người trên theo một
chiều. Nên con phải tuyệt đối phục tùng cha. Sinh thời Không tử đi khắp các nước
trong lục địa Trung Hoa giảng thuyết của ông mà không một vị vua nào dùng thuyết
ấy. Ông chết mấy trăm năm sau, vua nhà Hán mới thấy cái hay của lòng nhân một
chiều, bèn biến hóa nó thành học thuyết thống trị: Vua bảo chết phải chết. Mấy
ngàn năm sau học thuyết của Khổng tử vẫn là công cụ thống trị hay nhất mà các bậc
Hoàng đế Trung Hoa luôn luôn cổ súy. Bởi vì, nếu người dân chấp nhận thuyết ấy
thì xã hội rất dễ bảo, rất ổn định. Đến nay, nước Tàu hiện đại đã xây dựng mấy
trăm Viện Khổng tử khắp thế giới. Chắc họ muốn truyền bá chữ nhân một chiều để
cai trị thế giới chăng.
Tóm lại cái vĩ đại nhất trong văn hóa Trung Hoa là sự sợ sệt
và lòng thù hận. Khổng Minh trước khi chết ngửa cổ lên trời mà than rằng: “Từ
nay ta không được ra trận đánh giặc nữa, trời xanh thăm thăm thù này biết bao
giờ nguôi”. Lòng thù hận sản sinh ra các giá trị tiêu cực gọi là “Thâm như
Tàu”. Sự thù hận cũng sinh ra các giá trị tích cực như xả bỏ về với vô vi.
Vậy sống cạnh một hàng xóm khổng lồ, lúc nào cũng đầy thù hận,
thì người Việt phải hành xử thế nào? Chúng ta sẽ đào mả kẻ thù giã nát nhồi
thành thuốc súng mà bắn, hay chúng ta sẽ như Nguyễn Trãi lấy đại nghĩa mà đối địch
với hung tàn. Cả hai cách trên đều là không thích hợp với thời đại hiện nay. Bởi
vì người Trung Quốc chưa thể hiểu được đại nghĩa, ít nhất là trong vòng vài
trăm năm nữa. Bởi vì, lịch sử mấy ngàn năm của các quá trình tiêu diệt các quốc
gia và các âm mưu trả thù khôi phục không dễ gì một sớm một chiều có thể đổi
dòng.
Hãy lấy chính một hạt nhân văn hóa Trung Quốc làm điểm tựa
cho suy luận sau đây. Hạt nhân ấy là thuyết Thiên-Địa-Nhân. Theo đó, người
Trung Hoa cho rằng con người là một trong ba lực lượng lớn nhất của tự nhiên.
Con người theo nghĩa chung nhất có thể sánh ngang với trời và đất. Thuyết này đề
cao năng lực của con người: Mối hận thù, lòng trung thành, sự chân thật,… có thể
làm cảm động trời đất. Nhưng trong khắp các văn bản của văn hóa Trung Hoa không
thấy đề cập một năng lực khác của con người: Lòng yêu mến tự do có thể làm cảm
thông trời đất. Trái lại, người Việt chúng ta có một đặc điểm là yêu tự do. Lịch
sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam chứng minh tình yêu tự do vô cùng
mạnh mẽ đó.
Nếu có một cách tổ chức nào đó để mỗi con người Việt nam có
thể triển khai tình yêu tự do một cách hợp pháp hợp lý thì họ sẽ trở thành các
vị vua của tình yêu tự do, thì mảnh đất hình chữ S của chúng ta sẽ là nơi đáng
sống nhất trên hành tinh này. Nước Việt nam sẽ là nơi chung sống bình đẳng và
hòa bình của 90 triệu vị vua yêu tự do, không thù hận. Khi đó không còn đất sống cho sự sợ hãi và mối
thù hận. Họ có thể tự do sáng tạo, tự do nói cái mà họ nghĩ, tự do lập hội đoàn
để khỏi bị bắt nạt,…Trong khi đó nước Tầu vẫn là mảnh đất của một thiên tử, hoặc
một tập thể thống trị, đứng bên trên hơn một tỉ sinh linh, một tỉ lò than thù hận
âm ỉ. Lúc đó nước Việt là một nước bé nhưng mạnh mẽ bên cạnh một nước Tầu to lớn
nhưng đầy bất trắc. Và chúng ta không sợ gì một nước Tàu giàu có về tiền bạc,
tham lam về lãnh thổ, bất trắc về lòng người nữa.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét