Nguyễn Vũ Hiệp
Nếu có những đại biểu độc lập trúng cử trong kì này hoặc kì tới, việc đầu tiên họ cần làm là đưa Quốc hội Việt Nam trở lại thành Viện Dân biểu, đại diện cho quyền lợi và ý kiến của các nhóm người dân. Chỉ như thế, Quốc hội Việt Nam mới xứng với cái tên của nó và với lý do khiến nó hình thành.
Như dự đoán sau đại hội
Đảng, bà Nguyễn Thị Kim Ngân đã "được bầu" làm Chủ tịch Quốc hội mới
của Việt Nam.
Báo chí đưa tin:
"Lần đầu tiên trong lịch sử, Chủ tịch Quốc hội sẽ tuyên thệ trung thành với
tổ quốc, nhân dân và Hiến pháp khi nhậm chức".
Nhân dịp người đứng đầu
cơ quan dân biểu Việt Nam thể hiện lòng trung thành hết sức mới mẻ này, ta hãy
cùng bàn về bản chất Quốc hội và tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội, trên nguyên
tắc và ở thực trạng Việt Nam.
1. Bản chất Quốc hội:
"Viện Thứ dân"
Về mặt tinh thần, Quốc
hội Việt Nam tương ứng với Hạ viện, Viện Thứ dân hoặc Viện Dân biểu trong các nền
chính trị lưỡng viện phương Tây.
Khác với các viên chức
chính phủ, người gần như có toàn quyền tự quyết trong nhiệm kỳ và công việc
chuyên môn của bản thân, các dân biểu trong Hạ viện chỉ thuần túy là một công cụ
để truyền đạt dân ý. Dù thể chế có dân chủ đến đâu, thì theo nguyên tắc vận
hành của hệ thống, chỉ có Dân biểu mới là những "đầy tớ nhân dân"
đích thực. Còn Tổng thống và đảng phái, như de Tocqueville mô tả, vốn vẫn có bản
chất là những ông vua và triều đại kéo dài 4 năm.
Nhưng nếu đã có Hạ viện
để thực thi "quyền làm chủ của nhân dân", thì ta còn cần đến Thượng
viện để làm gì? Không lẽ là để... hạn chế dân chủ?!
Chính thế. Trong thực
tế, không có quốc gia nào vận hành bằng ý chí của đám đông nhân dân. Nếu người
ta cố gắng xây dựng một chính quyền chỉ vận hành theo dân ý, thì kết cục sẽ
không nằm ngoài ba kịch bản này:
Một: đám đông nhân
dân không ngừng chia bè kết đảng để đánh nhau đến chết. Như Gustave le Bon mô tả
trong cuốn Tâm Lý Học Đám Đông, đám đông không có trí tuệ, mà chỉ có bản năng,
và sức mạnh đám đông chỉ có một công dụng duy nhất là hủy diệt. Nền "dân
chủ" kiểu này đã từng hiện diện trong Cách mạng Pháp và trong nạn kiêu
binh ở Việt Nam cuối thời Lê - Trịnh, ở những mốc thời gian khá giống nhau.
Hai: thể chế độc tài
sẽ hình thành, khi dân chúng bị mê hoặc và dắt mũi bởi những cá nhân có khả
năng thao túng đám đông.
Ba: quốc gia trở
thành một nền toàn trị của số đông, khi lãnh đạo vừa là tất cả mọi người, vừa
chẳng là bất cứ ai, khi tất cả giám sát tất cả, tất cả đàn áp tất cả, tất cả sợ
hãi tất cả, tất cả khiếp phục tất cả . Trong một nền toàn trị, ngay cả nguyên
thủ và các quan chức cao cấp cũng chỉ là một phụ tùng của bộ máy quyền lực nhân
danh đám đông. Dù họ có bị lật đổ hay không, bộ máy quyền lực cũng vẫn còn đó,
và đám đông vẫn tự hành hạ, nô dịch chính nó.
Chính bởi vậy, mà
ngoài những giải pháp để hạn chế quyền lực của các cá nhân nắm giữ chức quyền,
thể chế dân chủ cũng cần những giải pháp để hạn chế quyền lực của đám đông dân
chúng. Thượng viện, mà nhiều nơi gọi là "Viện Nguyên lão" hoặc
"Viện Quý tộc", là một trong những giải pháp như vậy. Vì nghị sĩ
trong Thượng viện đại diện cho một vùng địa lý thay vì cho dân chúng, và có nhiệm
kì đủ dài để ra các quyết định không bị lệ thuộc vào lá phiếu và dư luận, họ có
thể đưa ra những ý kiến thảo luận có trí tuệ hơn, khách quan hơn, và ít tính đảng
phái hơn. Ở Mỹ, chỉ Thượng viện mới có quyền bỏ phiếu tán thành các hiệp ước và
bổ nhiệm các quan chức cao cấp.
Tuy nhiên, trong cùng
hệ thống này, Hạ viện cũng có những quyền lực mà Thượng viện không được hưởng.
Chẳng hạn như quyền bầu Tổng thống nếu kỳ bầu cử chính thức thất bại, quyền đưa
ra các đạo luật về thu nhập hoặc quyền truất phế các công chức. Qua những quyền
này, có thể thấy Hạ viện là cơ quan tập hợp và truyền đạt những ý kiến của giới
bình dân. Ở một số nước như Anh, nơi truyền thông đại chúng và những chính
khách được lòng đám đông áp đảo về mặt chính trị, Hạ viện quyết định ai làm Thủ
tướng, nên các quyết định của nội các sẽ chịu ảnh hưởng nặng từ ý kiến của giới
bình dân. Trong khi đó, ở Nhật, nơi xã hội bị chi phối bởi truyền thống quả đầu,
Hạ viện không có giá trị lớn hơn một hòm thư kêu oan mà chính quyền mở ra cho
dân khi nào họ thích.
Bản chất Quốc hội Việt
Nam: rạp chiếu phim Dân Chủ?
Trong mô hình của Việt
Nam hiện nay, có thể nói Quốc hội tương ứng với Hạ viện, còn Ban Chấp hành
Trung ương đảng Cộng sản không hiểu sao lại giữ vai trò của Thượng viện.
"Thượng viện" Việt Nam như vậy là cực độc, cực lạ, khắp năm châu bốn
bể không đụng hàng với ai. Và không chỉ có thế, nó còn đang quan hệ với Hạ viện
theo cách rất buồn cười. Chẳng hạn, không hiểu sao Ban Chấp hành Trung ương đảng
Cộng sản vừa họp xong, người ta đã biết Chủ tịch Quốc hội mới sẽ là bà Nguyễn
Thị Kim Ngân, và đến hôm nay thì y như là đúng. Trên báo chí, bản chất bù nhìn
của Hạ viện Việt Nam đang được tuyên bố một cách công khai minh bạch.
Chẳng hạn,
trong một bản tin trên VnExpress, tôi thấy có đoạn sau:
"...Nói về sự
khác thường trong lần kiện toàn nhân sự cấp cao khi lãnh đạo đương nhiệm chưa hết
nhiệm kỳ, đại biểu Dương Trung Quốc giải thích, thông thường các chức danh chủ
chốt của quốc gia do đại biểu Quốc hội khoá mới bầu, để bắt đầu một nhiệm kỳ mới.
Tuy nhiên, kết quả Đại hội Đảng 12 vừa qua đã tạo ra tình huống lần đầu tiên 3
chức danh quan trọng nhất không tham gia Ban chấp hành trung ương và không tham
gia Bộ Chính trị.
Nếu kéo dài tình trạng
những vị trí cao cấp không có cương vị trong Đảng thì không phù hợp với thiết
chế chính trị Việt Nam. Do đó, Quốc hội phải bầu mới một lúc ba vị trí quan trọng.
"Đây là tình huống
phù hợp với đòi hỏi, để làm bộ máy sớm đi vào hoạt động có hiệu quả trong công
tác đối nội và đối ngoại", đại biểu tỉnh Đồng Nai nói."
Chưa cần biết
"thiết chế chính trị Việt Nam" mà ông Trung Quốc đề cập là cái gì, và
nó đem lại hiệu quả trong việc "đối nội và đối ngoại" với những ai,
nhìn vào cái quốc hội này, người dân Việt Nam không thể không đặt ra ba câu hỏi:
Thứ nhất, nếu đã biết
bà Ngân là "người duy nhất trong danh sách kế nhiệm ông Nguyễn Sinh
Hùng" để đem ra bỏ phiếu, thì còn bỏ phiếu để làm gì? Để đóng kịch à?
Thứ hai, nếu chưa bầu
ra các đại biểu Quốc hội mới mà đã có tân đại biểu Quốc hội, thì phải chăng Quốc
hội Việt Nam chỉ là bù nhìn của thế lực đứng sau bà Ngân?
Thứ ba, nếu ngay cả
"Viện Dân biểu", cơ quan đại diện quan trọng nhất của dân ý mà còn bù
nhìn như vậy, thì những thứ được mệnh danh là dân chủ ở Việt Nam có bản chất là
gì?
Không biết cái gọi là
"thiết chế chính trị Việt Nam" có gì ưu việt không, nhưng chắc chắn
nó đang tạo ra giả dối. Chẳng hạn, đã biết cả ba ông giữ vị trí cao nhất nước sẽ
phải ra đi do "thiết chế chính trị", thì còn xua đám "đại biểu"
giả vờ bấm nút miễn nhiệm làm gì?
Thiết chế tạo ra giả
dối, thậm chí vận hành bằng giả dối thì không thể là thiết chế tốt. Không tốt
thì nên sắp xếp thay đổi.
Nếu có những đại biểu
độc lập trúng cử trong kì này hoặc kì tới, việc đầu tiên họ cần làm là đưa Quốc
hội Việt Nam trở lại thành Viện Dân biểu, đại diện cho quyền lợi và ý kiến của
các nhóm người dân. Chỉ như thế, Quốc hội Việt Nam mới xứng với cái tên của nó
và với lý do khiến nó hình thành.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét